لزوم استفاده از ابزارهای نوین در تامین مالی شهرداری‌ها

۵ آبان ۱۳۹۹ کد خبر : 2618
مهمترین عامل در تامین مالی شهرداری‌‎ها بهره‌گیری از همکاری و مشارکت مردمی است، لذا سرمایه اجتماعی به مفهوم یک کنش اجتماعی که به بهبود عملکرد اقتصادی کمک می‌کند از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. از آنجا که شهرداری‌ها، نهادهای دولتی محسوب نمی‌شوند، می‌توانند در بسیاری از حوزه‌هایی که بخش‌های خصوصی اجازه فعالیت اقتصادی در آنها را دارند، فعالیت کرده یا از فعالیت‌های بخش خصوصی حمایت کنند.

معرفی منابع نوین درآمدی می‌تواند در پایداری توسعه شهری نقش مهمی ایفا کند که از مبانی مهم آن می‌توان به چگونگی تامین درآمد شهرداری‌ها به عنوان رکن اصلی مدیریت شهری اشاره کرد. افزایش درآمد شهرداری‌ها در ایران مستلزم افزایش کارایی در روش‌های فعلی کسب درآمد یا جستجوی منابع درآمدی است. اگرچه از زمان تصویب قانون خودکفایی درآمدی شهرداری ها تلاش برای تامین درآمد و استقلال آنها از دولت انجام شده است،ولی این تلاش ها چندان موثر نبوده است.

مجموعه زیرساختهایی که شهرداری ها و دستگاههای دولتی با توجه به منابع نفتی کشور ایجاد کرده اند، شاید تنها حدود 10درصد از نیازهای لازم آنها را به خود اختصاص داده باشد. درعین حال اگر بخواهیم همه نیازهای زیرساختی کشور تامین شود، سیستم تامین منابع مالی، باید به منابعی که در دست مردم است، اتصال یابد. به عبارتی دیگر، بهتر است مشارکت بخش خصوصی در توسعه و عمران شهری به صورت مشارکت از محل سرمایه های خرد شهروندان باشد که در نهایت منجر به سرمایه کلان جهت تامین منابع مالی پروژه های شهری خواهد شد. از آنجا که اختصاص سرمایه و مبالغ کلان توسط سرمایه داران بزرگ در پروژه های شهری در کشور ما چندان امکان پذیر نیست، بهتر است شهروندان به صورت خرید سهام در اجرای پروژه های شهری مشارکت کنند.

در حال حاضر عمده درآمد شهرداری را عوارض غیر مستمری چون ارزش افزوده تراکم، تغییر کاربری اراضی و... تشکیل می دهد. از منظر اقتصادی مشکلات زیادی را برای اقتصاد شهرها بوجود آورده و در نوسانات اقتصادی شهرداری را برای تامین مالی اجرای پروژه های عمرانی با مشکل مواجه می‌کند، همچنین از بعد شهرسازی نیز مطلوب نیست. اغلب کارشناسان و محققین امور شهري به این نکته تأکیدمی کنند که حل مسائل شهري در کشورهاي رو به رشد تنها از طریق تقویت سازمانهاي محلی به ویژه شهرداري ها میسر است. یکی از محور هاي اصلی در این ظرفیت سازي، استقلال شهرداري ها از نظرمنابع مالی و عدم وابستگی آنها به بودجه هاي عمومی دولتی است. استقلال مالی شهرداري ها ناشی از تقویت این تفکر است که نقش دولتها در اجراي برنامه هاي عمران شهري باید تقلیل یافته و از تأمین کننده مستقیم نیازها و برطرف کننده کمبودها، به فراهم کننده شرایط و بسترمناسب براي گسترش فعالیت بخش خصوصی و مشارکت هاي مردمی تغییر یابد.

بررسی نحوه تامین مالی شهرها نشان میدهد که به طور عمده دو جریان درآمدی(عوارض و مالیات) و (کمک های دولت به شهرداری ها) محل اصلی کسب درآمد برای شهرداری هاست. اما اغلب، این روش ها جهت تامین مالی شهرداری ها و عرضه خدمات بویژه در کشور های در حال توسعه کفاف هزینه ها را نمی دهد. به همین سبب شناسایی منابع جدید برای افزایش درآمد های مستمر شهرداری ها به عنوان یکی از محور های استراتژیک مورد توجه کارشناسان و برنامه ریزان شهری این کشورها قرار گرفته است.

بطور کلی، مطالعه جریان های درآمدی شهرها در کشور های پیشرفته نشان میدهد که در آنها، درآمدهای شهرداری اتکای زیادی به عواید مالیاتی داشته و دریافت مالیات های محلی، درآمدهای دولت محلی را موازنه کرده و سطح استانداردی از تامین خدمات توسط دولت های محلی را تضمین می کند. به همین جهت گفته میشود که مهمترین عامل موفقیت کشورهای توسعه یافته در دستیابی به درآمدهای پایدار شهری، اعمال سیستم های مالیاتی مناسب و کارا است. باید توجه داشت که میزان کارایی سیستم های مالیاتی که در نهایت منجر به پایدارسازی درآمدهای شهری می شود، به برخورداری نظام مالیاتی از ویژگی های زیر بستگی دارد:

  • عدالت: به این معناست که افراد به میزان بهره برداری از خدمات عمومی شهری عوارض پرداخت کنند و بر مبنای توان پرداخت، افراد با توانایی برابر به یک میزان عوارض بپردازند.
  • شفافیت: مالیات باید واضح، روشن و مصارف آن برای شهروندان کاملا مشخص باشد.
  • کارایی: زمانی به دست می آید که هزینه های اجتماعی اخذ عوارض حداقل ممکن باشد. مانند اینکه مالیات موجب به وجود آمدن حباب های قیمتی در پایه های اخذ عوارض نشود.
  • پایداری: یعنی درآمد های موجود مستمر بوده و حداقل تاثیرپذیری را از نوسان اقتصادی داشته باشد. به عبارتی دیگر قابل برنامه ریزی، اتکا و فارغ از نوسان های اقتصادی باشد.
  • کفایت: به این معنا که زمان و منابع اختصاص یافته برای ارزیابی، وصول و محاسبه درآمد باید حداقل ممکن باشد و عوارض در اجرای قوانین موجود، کفایت مخارج پیش بینی شده را باید بدهد.

منابع نوین منابعی هستند که با گذشت زمان و با تحولات جامعه و بنا بر نیازهای روز افزون جامعه پدید می آیند، در واقع این دسته از منابع ابتکاری هستند. یعنی هنگامی که منابع سنتی تکافوی نیازهای جامعه را نمی کند، شهرداری ها اقدام به ایجاد منابع جدید می‌کنند. البته در ایران این مساله کمتر جنبه ابتکار دارد و بیشتر تقلیدی است از تجارب کشورهای موفق در این زمینه، ولی نکته حائز اهمیت این است که منابع نوین بیشتر جنبه مشارکت خصوص پیدا کرده اند و حضور و سرمایه گذاری بخش خصوصی بسیار پررنگ و ویژه است. این منابع دارای انواعی هستند که مهمترین آنهارا به اجمال بیان میکنیم.

الف-صکوک:

 صکوك ابزاري براي تأمین مالی بانکها، مؤسسات مالی و اعتباري و بنگاه های اقتصادي از طریق تبدیل به اوراق بهادارکردن دارایی هاست. 

ب- اوراق مشارکت:

انتشار اوراق مشارکت از دیگر روش های بهره مندی از کمک های مردمی است که فروش و ایجاد انگیزه های تشویقی اقتصادی برای خریداران و تضمین باز خرید این اوراق توسط بانکها و یا سازمانهای مالی گامی صحیح و مطلوب در جهت تامین مالی شهرداری ها خواهد بود.

ج-قرارداد های BOT

BOT   از سه عنصر کلیدی درست شده است: Build (ساخت)،Operation (بهره برداری)  و Transfer  (انتقال) .

اینگونه قرارداد ها با هدف انتقال وظایف دولت (و بخش عمومی) به بخش خصوصی و بهره برداری از منابع مالی این بخش در انجام پروژه های بزرگ و پیچیده، به خصوص پروژه های زیربنایی و تسهیلات رفاهی و همگانی پدید آمده اند.

این نوع قراردادها هزینه سنگین سرمایه گذاری اولیه را از دوش دولت و بخش عمومی برداشته و به جای آن بخش خصوصی مسئولیت برآمده از مطالعات، طراحی، ساخت و بهره برداری و همچنین تامین مالی همه ی مراحل را می پذیرد.

د- صندوق مشترک شهرداران:

صندوق های توسعه شهرداری(MFDs) موسساتی دولتی هستند که به دولتهای محلی برای سرمایه گذرای در تاسیسات زیربنایی وام میدهند. این صندوق ها که به عنوان پشتیبان در تامین اعتبار شهرداری ها عمل می کنند. ابتدا به عنوان موسساتی دولتی تشکیل شدند و سپس به واسطه های مالی که فعالیت آنها بر اعتبارات شهرداری ها متمرکز است تبدیل شدند. این موسسات به حکومت های محلی و سایر موسسات سرمایه گذار در تاسیسات زیربنایی اعتبار می دهند و به عنوان ابزاری سنتی جهت ایجاد خودکفایی شهرداری ها عمل می کنند. تامین بودجه این صندوقها توسط بازار های سرمایه بین المللی و داخلی صورت می گیرد.

مدیر تامین مالی معاونت اقتصادی شهرداری مشهد

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۵ آبان ۱۳۹۹, ۱۳:۰۹


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها