دنیای اقتصاد از وظایف دولت در اجرای مهمترین طرح برای سازگاری با کم آبی در خراسان رضوی گزارش میدهد

همیاری آب با همراهی مردم

۷ مهر ۱۳۹۹ کد خبر : 2602
دنیای اقتصاد، زهرا رضایی- همه میدانیم خراسان رضوی از استانهایی است که با کم آبی دست و پنجه نرم میکند و در معرض خطر بی آبی است؛ اقتصاد این استان بر پایه کشاورزی است؛ بخشی که بیشترین میزان مصرف آب را دارد.

برای مبارزه با کم آبی، اجرای طرح همیاران آب از پارسال استارت خورد؛ این طرح در سطح کشور در قالب کمیته سازگاری با کم آبی است که در خراسان رضوی با توجه به وجود زمینه قبلی طرح (تدبیر آب) با اصلاحاتی به عنوان طرح همیاران آب و منطبق بر مصوبات کمیته سازگاری با کم آبی در حال اجرا است.

طرح همیاران آب با هدف دستیابی به توسعه پایدار و با محوریت آب، به دنبال پر کردن خلاءهای تصمیم گیری ناشی از نبود نگرشی جامع و یکپارچه آغاز شده است؛ چنانچه به گفته کارشناسان، بی توجهی به این موضوع در گذشته، خراسان رضوی را در وضعیت وخیم آبی قرارداده و امتداد رویه های گذشته روز به روز بر وخامت این وضعیت افزوده است.

در طرح همیاران آب به تعادل رساندن منابع و مصارف آب در استان به عنوان هدف کلی و اساسی مورد نظر است که طی دو گام انجام خواهد شد. گام اول، دست‌یابی به کسری مخزن صفر در افق 1405 و گام دوم، تخصیص بهینه منابع آب برای کسب حداکثر بهره‌وری و کاهش برداشت‌ها تا 75 درصد آب تجدیدپذیر تا افق 1420  است. واضح و مبرهن است که اجرایی شدن صحیح و کامل این دو گام، نقشی اساسی در افزایش بهره وری آب و کنترل مصرف خواهد داشت.

تاخیر جهاد کشاورزی در ارسال گزارشها

طبق برنامه سال اول طرح همیاران آب؛ شرکت آب منطقه‌ای، سازمان جهادکشاورزی و شرکت آبفای مشهد و استان برنامه های معینی با هماهنگی دانشگاه فردوسی اجرا میکنند و در نهایت دانشگاه عملکرد این دستگاهها را بررسی میکند.

اما به گفته کامران داوری، رئیس دبیرخانه دائمی شورای همیاران آب خراسان رضوی، عملکرد جهاد کشاورزی در این زمینه با تاخیر بوده است؛ او میگوید: یک ماه بعد از پایان هر فصل باید گزارش‌هایی از سازمان‌ها دریافت شود که البته این گزارش‌ها از سوی سازمان جهادکشاورزی بسیار با تاخیر ارسال شد اما در نهایت با وجود تاخیرها گزارش‌ها توسط ما جمع‌آوری و برای راستی‌آزمایی به شهرستان‌ها ارسال شده و در نهایت به استانداری و سایر دستگاهها هم ارسال میشود. اولین اطلاعات در بهار سال جاری دریافت شده و برای 6 ماهه ابتدایی این طرح یعنی پاییز و زمستان گزارش عملکرد تدوین شد.

داوری خاطرنشان میکند: 33 سازمان در شورای اصلی این طرح عضو هستند. ما در بخش برنامه‌ریزی برای آینده، کمیسیون‌ها و کمیته‌هایی داریم که در حال کار و بررسی هستند و احتمالا در سال دوم این موضوعات به برنامه‌ها اضافه خواهد شد.

توجه به بخش غیردولتی در شورای راهبردی همیاران آب

«با توجه به گستردگی موضوعات و تعدد کنشگران آب، ساختار همیاران آب استان به منظور افزایش کارائی مشارکت جمعی شکل گرفته است. در این ساختار، سیاستگذاری آب استان بر عهده شورا به عنوان مغز کلان نگر و تصویب کننده نهایی قرار گرفته است. در عین حال، ساختار همیاران آب شامل کمیسیونها و کمیته های تخصصی است که وظیفه تهیه لوایح را برای طرح در شورا بر اساس گفتگوهای کارشناسانه و ایجاد تفاهم میان نهادها بر عهده دارند»؛ این توضیحی است که سید ابراهیم علوی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی راجع به ساختار همیاران آب استان و وظایف سازمانها و شورای این طرح عنوان میکند.

علوی ادامه می دهد: استانداری خراسان رضوی به عنوان متولی اصلی طرح است اما به منظور افزایش مشارکت جمعی در شورای راهبردی نقش موثری برای بخش غیر دولتی در نظر گرفته شده است.

اما بد نیست از عملکرد مدیران آبی استان در همراهی با طرح همیاران آب مطلع شویم؛ مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی از اقدامات انجام شده و برنامه ریزی شده در این شرکت در راستای اجرای طرح همیاران آب نام میبرد و به دنیای اقتصاد میگوید: کاهش آب بدون درآمد (شامل اقداماتی چون اصلاح شبکه آب، شناسایی و حذف انشعابات غیر مجاز و تعویض کنتورهای خراب)، مدیریت تقاضا و کاهش سرانه آب، ارتقا ءفرهنگ آبی مردم به منظور نهادینه کردن مصرف در حد توان سرزمین و بازیابی فاضلاب به منظور حفاظت از محیط زیست و اکوسیستم از جمله این برنامه هاست که به صورت سه ماهه به شورای راهبردی گزارش و جلسات تحلیلی در خصوص نتایج آن برگزار می شود.

نرسیدن به وفاق، اصلی ترین چالش در مدیریت آب است

علوی نقبی هم به چالش‌های پیش روی این طرح میزند و میگوید: رویه گذشته مدیریت آب عمدتاً بر دوش یک نهاد مشخص بوده و شرکتهای آب منطقه ای تأکید بر رفتار از بالا به پایین داشته و تا حد بسیار زیادی متمرکز بر منابع آب، تأمین و مباحث مهندسی هیدرولیک و هیدرولوژی بوده است. در حالی که امروزه پراکندگی مکانی منابع و مصارف آب، رشد شدید تقاضا برای آب و تنوع گسترده مصارف موجب پیچیدگی و درهم تنیدگی مدیریت آب شده به همین لحاظ اکنون مدیریت آب به شدت به رویکردهای هم افزایی میان نهادهای دولتی و بخش خصوصی نیازمند است.  لذا می توان گفت اصلی ترین چالش نرسیدن به وفاق پایدار است. عواملی همانند کمبود منابع مالی، عدم دقت در اطلاعات و آمار پایه و ادامه روند نگاه بخشی از دیگر چالشهای مهم است.

کاهش سطح آبهای زیرزمینی در 34 محدوده خراسان رضوی

 محمد علایی، مدیرعامل شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی هم برای تشریح اقدامات این شرکت در اجرای طرح همیاران آب، ابتدا اشاره ای به وضعیت برداشت آب از سفره های زیرزمینی میکند و میگوید: براساس میانگین جهانی، برداشت آب از سفره های زیرزمینی می بایست 40  درصد آب تجدیدپذیر باشد، این در حالی است که این رقم طی سالیان گذشته در کشور ما معادل 136 درصد بوده است. براساس مطالعات انجام گرفته، در 34 محدوده مطالعاتی در خراسان رضوی با نشست آب های زیرزمینی، کاهش سطح آب های زیرزمینی، نشست زمین مواجه هستیم. لذا اگر برداشت های غیرمجاز از سفره های آب زیرزمینی تداوم داشته باشد، این مساله نتیجه ای جز استانی خشک و لم یزرع به دنبال نخواهد داشت، طوری که دیگر تامین آب شرب برای شهرها و روستاها بسیار دشوار خواهد بود.

هدفگذاری برای کاهش 1 میلیارد و 200 میلیون متر مکعبی برداشت غیرمجاز از سفره های زیرزمینی

علایی یادآور می شود: ما باید به اندازه از سفره های زیرزمینی، آب برداشت کنیم که این مهم در قالب سازگاری با کم آبی معنا پیدا خواهد کرد و بر همین اساس طرح همیاران آب در استان پیاده شد؛ در حقیقت طرح سازگاری با کم آبی و یا «همیاران آب» با هدف کاهش 1 میلیارد و 200 میلیون متر مکعب برداشت غیرمجاز از سفره های آب زیرزمینی دنبال می شود.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی از تمایز طرح همیاران با سایر طرحها میگوید و مشارکت مردم را نقطه اصلی این تمایز میداند. او در گفتگو با دنیای اقتصاد تصریح میکند: در طرح همیاران آب تمامی شخصیت های حقیقی و حقوقی موثر در مدیریت آب به مشارکت گرفته شده اند و به درک و فهم مشترکی از مدیریت آب دست یافته اند و شفافیت عملکرد سرلوحه پیاده سازی این طرح است، به طوری که آمار و اطلاعات به صورت شفاف بر روی سایت قرار گرفته است. طرح همیاران آب دارای دو گام است، گام نخست تا سال 1405، برداشت 1 میلیارد و 200 میلیون متر مکعب باید به صفر برسد، به عبارت دیگر کسری مخزن باید تا سال 1405 به صفر برسد و برابر میزان آبی که داریم از سفره برداشت کنیم. گام دوم آن است که تا 1420 ، بایستی 75 درصد آب تجدیدپذیر برداشت شود. این در حالی است که طی سالیان گذشته 136 درصد از آب های زیرزمینی برداشت می شده و در حال حاضر این رقم به 124 درصد کاهش یافته است.

علایی با بیان اینکه «بیش از 85 درصد آب مصرفی مربوط به بخش کشاورزی است در حالی که مصرف آب شرب و بهداشت کم تر از 10 درصد است» می افزاید: نکته حائز اهمیت آن است که 85 درصد آب شرب و بهداشت بار دیگر به چرخه مصرف آب بازمی گردد. به بیان دیگر مصرف آب شرب و بهداشت کم تر از 3 درصد است. وی می افزاید: بر همین اساس در نخستین گام چند دستگاه تکلیف داشتند، چنان که شرکت آب منطقه ای بایستی 598 میلیون متر مکعب اضافه برداشت اولیه را از چاه های کشاورزی کاهش می داد. اضافه برداشت صنعت و معدن، آب شرب و بهداشت نیز باید کاهش می یافت. چنان که 7 هزار حلقه چاه غیرمجاز در استان وجود داشت که 183 میلیون متر مکعب از این چاه ها برداشت غیرمجاز آب صورت می گرفت. در همین راستا جهاد کشاورزی نیز به منظور صرفه جویی معادل 800 میلیون متر مکعب موظف شد این مهم را از طریق آبیاری مدرن و توسعه گلخانه محقق کند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی درباره دستاوردهای بزرگ طرح همیاران آب، علاوه بر دستیابی به درک و فهم مشترک از مدیریت آب، به قانع شدن کشاورزان برای نصب کنتور بر روی چاههای کشاورزی اشاره و ابراز میکند: تاکنون بر روی 98 درصد از 10 هزار و 100 حلقه چاه کشاورزی کنتور نصب شده است. همچنین برای هر یک از کشاورزان کارت آبی صادر شد که کارت مذکور هر ساله متناسب با حق آبه کشاورز شارژ می شود که این مهم برای نخستین بار در خراسان انجام گرفت. این اقدام یکی از مهمترین دستاوردهای طرح همیاران آب بود. علاوه بر این دیگر پروانه جدید حفر چاهی به کشاورزان تخصیص داده نشد.

علایی تصریح می کند: کشاورزان را قانع کردیم که ظرف 2 سال، کمتر از 598 میلیون متر مکعب از سفره های آب زیرزمینی برداشت کنند و براساس آمار سال گذشته 401 میلیون متر مکعب کمتر از 598 میلیون متر مکعب برداشت شد. علاوه بر این با بستن 2 هزار و 43 حلقه چاه غیرمجاز ، 62.5 میلیون متر مکعب از اضافه برداشت چاه های غیرمجاز جلوگیری شد. بنابراین جمع صرفه جویی سال گذشته، 463.5 میلیون متر مکعب است که این مهم دستاورد بسیار بزرگی است. همچنین برداشت آب زیرزمینی معادل 1 میلیارد و 200 میلیون متر مکعب بود که در سال گذشته این رقم به 526 میلیون متر مکعب کاهش یافت. البته ناگفته نماند بارندگی های خوب سال های 97 و 98 نیز در تحقق این مهم بسیار موثر بود.

اهمیت کمیسیون‌های فرعی طرح همیاران آب

محمدرضا اورانی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی هم درباره کمیسیون های طرح همیاران آب استان عنوان می کند: از آن جایی که طرح شامل 4 کمیسیون اصلی است و هر کمیسیون 2 الی 3 کمیته فرعی دارد لذا بررسی اولیه و کارشناسی در کمیته ها با حضور اعضای کمیته انجام و در کمیسیون تصویب و در صورت لزوم در شورا بررسی نهایی و مصوب می شود.

اورانی درباره اقدامات و برنامه های جهاد کشاورزی استان در اجرای این طرح یادآور می شود: شرایط خشکسالی پی در پی در سنوات قبل، باعث شده تا منابع آب های سطحی و زیرزمینی استان به شدت کاهش یابد و چنان چه این شرایط متعادل نشود، متاسفانه این منابع محدود روزی به اتمام خواهد رسید. لذا تمامی دستگاه ها بایستی در راستای این طرح تلاش کنند. سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی نیز در راستای این طرح 8 برنامه اصلی ارائه کرده که این برنامه ها شامل چندین پروژه است که تمامی این برنامه ها نیز شامل پیوست آموزشی و ترویجی است و تمامی این پروژه ها با هدف استفاده بهینه از منابع موجود، پایداری تولید و امنیت غذایی که وظیفه اصلی جهاد کشاورزی است مدنظر قرار گرفته است.

 

 

 

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۷ مهر ۱۳۹۹, ۱۴:۴۳


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها