کمبود نهاده‌های دامی چه مشکلاتی را در خراسان رضوی به بار آورده است؟

کشتار جمعی مرغ‌ها در نبود نهاده

۲۴ شهریور ۱۳۹۹ کد خبر : 2595
دنیای اقتصاد، زهرا صفدری- از وقتی پای دولت به ماجرای واردات نهاده های دامی و توزیع آن باز شد، مشکل مرغداران و دامداران در تامین خوراک دام و طیور هم چند برابر شد.

در ماههای اخیر دامداران به بازار آزاد روی آورده اند و به سختی و با قیمتی چند برابری نهاده ها را تامین میکنند و همین موضوع افزایش قیمت لبنیات و بالا رفتن آمار کشتار دام به ویژه در دو ماه اخیر را به دنبال داشته است.

واحدهای مرغ گوشتی هم درصد قابل توجهی از گله های خود را کشتار کرده اند و واحدهای مرغ تخم گذار اغلب به خرید اقلام غیرمتعارف برای خوراک طیور خود روی آورده اند و از ضایعات کارخانجات صنایع غذایی مثل چیپس، پفک و ماکارونی برای سیر کردن مرغهای خود استفاده میکنند که البته این موضوع موجب کاهش سطح پروتئین در بدن مرغ و در نتیجه کاهش میزان تخم گذاری و کوچک شدن اندازه تخم مرغ ها میشود؛ از سوی دیگر این روند کاهش تولید و بالا رفتن قیمت تمام شده تولید تخم مرغ باعث افزایش نرخ این محصول در بازار شده است. محصولی که سهم عمده ای در سبد مصرفی خانوارها دارد.

مرغداران نسبت به کاهش حجم قابل توجه تولید تخم مرغ در ماههای آینده هشدار میدهند و تاکید میکنند که واردات تخم مرغ چاره این کار نیست بلکه تغییر نحوه توزیع نهاده های دامی و به ویژه ترخیص نهاده های وارداتی رسوب شده در گمرک است که میتواند تا حدی از شدت این مشکلات بکاهد.

حدود 70 درصد نهاده دامی مورد نیاز کشور، وارداتی است و دولت متعهد شده 100 درصد این نیاز را با ارز 4200 تومانی وارد کند اما مشکلات دولت در تأمین ارز، موجب ایجاد چالشهایی در این حوزه شده است؛ واردکنندگان میگویند به دلیل اینکه دولت ارزی ندارد و تخصیص ارزها به موقع انجام نمی شود، بارهایشان در گمرک معطل مانده و مجبور به پرداخت دموراژهای سنگین هستند و بعضا تا سه و چهار ماه در نوبت تخصیص ارز باقی می مانند.

در یکی از نشستهای تیرماه امسال دبیرخانه شورای گفتگوی دولت و بخش خصوصی خراسان رضوی بود که محمدرضا صالحان، رئیس هیات مدیره گروه توسعه اقتصادی گهر به عنوان یکی از واردکنندگان نهاده های دامی درباره مشکلات ارزی ترخیص واردات این محصولات گفته بود: 8 ماه است که برای واردات جو و 5 ماه است که برای ورود ذرت، ارزی دریافت نکرده ایم و 17 هزار تن جو و 35 هزار تن ذرت وارد شده ما در بنادر درحال نابودی است.

قیمتهای کمرشکن نهاده‌ها در بازار آزاد

نکته مهم دیگر در نحوه توزیع نهاده هاست؛ سامانه ای با عنوان «بازارگاه» برای تخصیص نهاده های دامی ایجاد شده تا واردکنندگان نهاده های خود را در این سامانه ثبت کنند و سپس از این طریق به فروش برسانند اما کارخانجات خوراک دام و طیور، مرغداران و دامداران از قیمتهای این سامانه گلایه دارند؛ آنها میگویند قیمت جو که قبلا 1300 تومان بود، هم اکنون در این سامانه به 1500 تومان رسیده و قیمت ذرت که 2000 تومان بود، 2700 تومان اعلام شده است.

از طرفی، فعالان این صنعت در خراسان رضوی بارها تاکید کرده اند که سهم این استان از نهاده های توزیعی دولت در کشور نسبت به ظرفیتهای تولیدی اش بسیار ناچیز است. این باعث روی آوردن به بازار آزاد میشود؛ در بازار آزاد هم که قیمتها سر به فلک کشیده است و تولید را از صرفه اقتصادی میندازد؛ به گفته فریدون کافی، مدیرعامل اتحادیه کارخانجات خوراک دام و طیور خراسان رضوی، قیمت جو در بازار آزاد از 1350 تومان به بیش از 2500 تومان رسیده است. قیمت ذرت به بیش از 2700 تومان افزایش یافته و سویا هم به ندرت و به قیمت 8 تا9هزار تومان یافت می‌شود. البته ظاهرا نرخ سویا در بازار آزاد متغیر است؛ زیرا احمد سلحشور عضو هیئت مدیره این اتحادیه میگوید: سویایی که به نرخ 1700 تومان ارائه می شود، در بازار با قیمت 11هزار و 500 تا 12 هزار تومان به فروش می‌رسد.

ناهماهنگی سهم نهاده های تخصیصی به خراسان رضوی با نیاز استان

کافی میگوید: در استان ما اعلام کرده اند نهاده های مربوط به خراسان رضوی در دو مرحله به کارخانجات تخصیص یابد اما درخواست ما افزایش این سهمیه است زیرا اگر کل سهم استان هم در یک مرحله تخصیص یابد، در نهایت 15 درصد نیاز کارخانجات را تامین می کند. امروز برای تولید 35 هزار تن کنسانتره به 65 هزار تن مواد اولیه نیاز است اما کل سهمیه ای که مقرر شده به استان تخصیص یابد، نصف این مقدار است.

احمد داوطلب، مدیر امور دام جهاد کشاورزی خراسان رضوی هم درباره میزان نهاده های تخصیص یافته میگوید: میزان نهاده ای که در خردادماه به استان ما تخصیص یافت، 44هزار و 700 تن بود که 70 درصد آن مربوط به بخش طیور و 30 درصد مربوط به بخش دام بود. براین اساس، حدود 13 هزار تن نهاده به بخش دام اختصاص می یابد که اگر همه آن را به کارخانجات خوراک دام تخصیص دهیم، باز هم کفاف نیاز استان را نمی کند. نکته اینجاست که از 44 هزار تن جویی که باید به ما تخصیص دهند هم تنها 9 هزار تن اختصاص می یابد.

محمدمهدی یعقوب زاده، مدیر امور طیور جهاد کشاورزی استا هم میگوید: طبق آمار سال ۹۸ حدود ۶۰ درصد از نیاز کنسانتره داخل استان از طریق سیستم کارخانجات خوراک دام تامین شده است. از ابتدا که سیستم توزیع نهاده ها در سامانه بازارگاه حمایت شد، ۴۰ درصد از نهاده های مورد نیاز را به شکل زنجیره‌های تولید و یا قرارداد بین دامدار و کارخانه تامین کردیم و از ۳۴۲ هزار تن نهاده توزیعی در سیستم بازار دام، ۱۳۸ هزار تن به کارخانجات دام و طیور تخصیص یافت  اما مشکل اصلی این است که نیاز استان 700 هزار تن بوده و اگر این مقدار از طریق سیستم بازارگاه توزیع می شد مشکلی نداشتیم.

 او البته به این نکته هم اشاره میکند که هم اکنون نهاده ها از سیستم های غیرعرف خریداری میشود اما  کارخانجات اجازه خرید از بازار آزاد با فاکتور را ندارند.

افزایش 4200 راسی کشتار دام طی دو ماه

دامداران و مرغداران هم از عدم تخصیص نهاده های سهم استان گلایه دارند؛ به گفته رئیس هیئت مدیره اتحادیه دامداران و گاوداران صنعتی خراسان رضوی، عملاً از ابتدای امسال تاکنون تنها 15 درصد ذرت، 20 درصد جو و 20 درصد سویای مورد نیاز دامداران استان توسط دولت تامین شده است و دامداران بقیه نهاده های دامی مورد نیازشان را با همان قیمت های بیشتر از بازار آزاد تهیه می کنند. وقتی هم که دامدار قادر نیست نهاده های مورد نیازش را تأمین کند، ناچار می‌شود که دام خود را کشتار کند و تنها در تیر و مردادماه امسال تعداد کشتار دام مولد نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش 4200 رأسی داشته است.

مشکل حاد واحدهای مرغداری در نبود نهاده های دامی

در این میان، مرغداران معتقدند که وابستگی بیشتر آنها به نهاده های دامی نسبت به دامداران، این واحدها را دچار مشکلات شدیدتری کرده است؛ سیدحسین موسوی نژاد، مدیرعامل اتحادیه مرغ تخم گذار خراسان رضوی میگوید: واحدهای مرغ تخم گذار نسبت به واحدهای مرغ گوشتی و دامداران در کمبود نهاده های دامی شرایط خاص تری دارند زیرا مرغهای گوشتی نهایتا در دوره ای 45 روزه و یا در آن دوره ای که نهاده نداشته باشند دچار مشکل میشوند و زیان اقتصادی دارند اما مرغ تخم گذار شرایط حادتری دارد و اگر گله ای از این مرغها بخاطر نبود نهاده ها از بین برود، جایگزینی دوباره آن بین 6 تا 9 ماه زمان میبرد.

کشتار 2 میلیون قطعه مرغ تخم گذار در خراسان رضوی

مدیرعامل اتحادیه مرغ تخم گذار استان به دنیای اقتصاد میگوید: کمبود نهاده ها باعث شد حجم بالایی از مرغ تخم گذار در استان کشتار و معدوم شود؛ تعداد مرغهای کشتارشده به بیش از 2 میلیون قطعه میرسد و چون پرورش مرغها در این شرایط توجیهی ندارد، کشتارها و حذف گله ها روز به روز در حال انجام است و مرغداران انگیزه ای برای تولید ندارند. مرغدارانی هم بودند که با موسسات خیریه تماس گرفتند و درخواست توزیع مرغهای خود به طو رایگان را داشتند. ما با قیمتهای سرسام آور نهاده ها و داروها و از همه بیشتر عدم تامین نهاده های مورد نیازمان، بیش از دامداران دچار مشکل شده ایم. وی می افزاید: مرغداران برای تامین نهاده ها به بازار آزاد روی آورده اند و از اینکه این بازار چگونه تامین میشود، متعجبیم.

گرانی تخم مرغ و تلاش برای کاهش قیمتها موضوعی است که این روزها خبرهای بسیاری درباره آن شنیده میشود که البته یکی از مهمترین دلایل این گرانی، همین کمبود نهاده های دامی است؛ موسوی نژاد هم در این باره تاکید میکند: دستگاههای نظارتی به جای اینکه به دنبال توبیخ مرغدار و تولیدکننده ای باشند که در این شرایط تولید میکند و گران میفروشد، باید منشا این گرانی را پیدا کنند؛ سوال ما این است که کنجاله سویا که با ارز 4200 تومان وارد کشور میشود چطور در بازار آزاد با نرخ 13و 14 هزار تومان عرضه میشود؟

استفاده از گندم و مواد غذایی نامتعارف برای تغذیه مرغها

«در شرایطی که با کمبود نهاده های دامی برای تغذیه مرغها مواجهیم، مرغدار به مصرف برخی اقلام نامتعارف و گندم روی آورده است» موسوی نژاد با بیان این نکته میگوید: اگر وضعیت بدین شکل ادامه یابد، در تامین گندم هم دچار مشکل میشویم. برخی از مرغداران علاوه بر گندم به مصرف ضایعات کارخانجات صنایع غذایی مثل چیپس، پفک و ماکارونی روی آورده اند؛ این مواد راندمان تولید را پایین می آورد و اگر اقلام مصرفی خیلی نامتعارف باشد، کیفیت تخم مرغ را به دنبال دارد البته مرغدار در تلاش است که این اقلام مصرفی چندان نامطلوب نباشد چون مرغها سرمایه او هستند.

مدیرعامل اتحادیه مرغ تخم گذار استان راه حلی هم برای مشکل تامین نهاده های دامی مطرح میکند؛ او میگوید: بیش از 85 درصد تولید ما به نهاده ها وابسته است و وقتی ارز دولتی برای واردات این کالا اختصاص نمی یابد، دچار مشکل میشویم. بنابراین، مسئولان باید محصولاتی را جایگزین کنند؛ هم اکنون وابستگی به طور انحصاری روی کنجاله سویا است درحالیکه میتوانستیم از محصولات دیگری استفاده کنیم و در کشور آن را تولید کنیم. از طرفی، واردات نباید تک محصولی باشد؛ هم اکنون وزارت جهاد کشاورزی ارز نهاده ها را فقط به کنجاله سویا اختصاص داده درحالیکه اگر این موضوع منحصر نمیشد و به کلزا و دیگر کنجاله های قابل مصرف ارز اختصاص می یافت، با این بحران کمبود نهاده و انحصار و اعمال تحریمها از سوی کشورهای تولیدکننده نهاده مواجه نبودیم. اگر میتواسنتیم با هند و آسیای میانه در زمینه کنجاله کلزا، گلرنگ و آفتابگردان تعامل کنیم، امروز شاهد این حجم از مشکلات نبودیم. همچنین اگر از شرکتهای دانش بنیان در تولید نهاده ها حمایت شود، به نتایج مطلوبی میرسیم همانگونه که کشوری مثل هلند با اتکا به شرکتهای دانش بنیانش، منابع پروتئینی حیوانی عظیم تولید میکند.

سامانه ای که میتوانست نتایج بهتری به بار آورد

وزارت جهاد کشاورزی برای ساماندهی توزیع نهاده های دامی اقدام به راه اندازی سامانه بازارگاه کرد و به گفته مرغداران و دامداران این سامانه تا حدی مانع بروز برخی تخلفات شد اما ایرادی که از سوی آنها مطرح میشود، عدم نظرخواهی وزارتخانه از تشکلهای مرتبط با این حوزه در طراحی سامانه است. یکی از اشکالات سامانه بازارگاه در ماههای ابتدایی، این بود که دسترسی مرغدار و دامدار به این سامانه به گونه ای بود که هر کسی با پروانه دامداری بدون هیچ محدودیتی میتوانست از سامانه نهاده ها را خریداری کند.

برخی فعالان صنعت مرغداری و دامداری معتقدند همین دسترسی و خرید بدون محدودیت باعث ورود دلالان به ماجرا شد؛ برخی از واسطه ها با پروانه مرغداران و دامداران وارد سامانه شدند و به هر مقداری نهاده خریداری کردند و آن را در بازار آزاد به فروش رساندند و حتی بخشی از اقلامی که همین حالا در بازار آزاد به فروش میرسد، از همان خریدهای چند ماه پیش است.

البته ظاهرا از ابتدای خردادماه محدودیتهایی در دسترسی به سامانه ایجاد شده است تا از ادامه این تخلفات جلوگیری شود. البته نظارت دقیق بر توزیع نهاده ها و عدم توزیه به هنگام آن هم دلیل دیگری بر رواج توزیع در بازار آزاد است که اگر همین موضوع با نظرات دقیق و تخصیص به موقع ارز حل شود، شاهد مشکلات امروز واحدها نخواهیم بود.

 

 

 

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۲۴ شهریور ۱۳۹۹, ۱۵:۰۲


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها