فعالان صنعت سیمان خراسان رضوی از چالشهای پیش روی خود میگویند

از قیمت‌های غیرمنصفانه تا قطعی گاز در زمستان

۱۷ شهریور ۱۳۹۹ کد خبر : 2592
دنیای اقتصاد، زهرا صفدری- تا زمانی که مرز ترکمنستان برای ورود کالاهای صادراتی ایران باز بود، سیمان عمده ترین کالای صادراتی خراسان رضوی به ترکمنستان و آسیای میانه به شمار میرفت اما بعد از بسته شدن مرز ترکمنستان به خاطر شیوع کرونا، عملا در ماههای ابتدایی امسال صادراتی به آن منطقه انجام نشد تا اینکه مرز ریلی این کشور با محدودیتهایی بازگشایی و صادرات برخی از محصولات هم از سر گرفته شد که البته همچنان صادرات سیمان با محدودیتهایی همراه است.

پیش از شیوع کرونا وضعیت صادرات سیمان خراسان رضوی به نقطه مطلوبی رسیده بود و در 12 ماهه سال 98، با رشد 45 درصدی از نظر وزنی و رشد 9 درصدی از نظر ارزشی نسبت به سال 97 همراه بود. پارسال بیش از 815 هزار تن سیمان با ارزشی بیش از 18 میلیون و 677 هزار دلار از خراسان رضوی صادر شد و این محصول از اقلام عمده صادراتی استان به شمار میرفت.

اما امسال که گمرک خراسان رضوی آمار 5 ماهه صادرات را اعلام کرد، خبری از نام سیمان در میان اقلام عمده صادراتی نیست و این اقلام تنها شامل زعفران، میله های آهنی یا فولادی، پیه صنعتی برای صابون سازی و پسته است. در 5 ماهه امسال 966 هزار تن کالا به ارزش 519 دلار از این استان صادر شده است که صادرات سیمان به میزانی که سال گذشته انجام شد، میتوانست این ارقام را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.

محمدمهدی ابراهیمی مدیرعامل سیمان سفید شرق به دنیای اقتصاد میگوید: میزان صادرات سیمان نسبت به پارسال بسیار کاهش یافته است؛ مهمترین دلیل این موضوع بسته شدن مرزهای ترکمنستان و ازبکستان به خاطر شیوع کرونا است. درباره مرز افغانستان هم با توجه به تعطیلات بلند مدت و مشکلات مرز دوغارون و توقف طولانی مدت کامیونها، مقدار صادرات کاهش قابل توجهی داشته است.

ظرفیت 8.5 میلیون تنی تولید سیمان در خراسان رضوی

اما از بحث صادرات سیمان که بگذریم، بد نیست به مشکلات داخلی کارخانجات سیمان در هنگام تولید هم بپردازیم؛ خراسان رضوی با 7 واحد تولیدی سیمان و ظرفیت اسمی 8.5 میلیون تنی این کارخانجات در سال، 9 درصد تولید کشور را در اختیار دارد و سومین استان تولیدکننده سیمان بعد از اصفهان و تهران است.

میزان تولید سیمان خراسان رضوی در سال 98، 6.5 میلیون تن بود که نسبت به تولید 5.8 میلیون تنی در سال 97، با 12 درصد رشد همراه بود. رقم تولید و صادرات سال گذشته را که کنار هم بگذاریم درمی یابیم که کمتر از یک ششم تولید سیمان استان به صادرات اختصاص یافته و این بدان معناست که حجم قابل توجهی از تولیدات صرف مصارف داخلی میشود.

اما نکته اینجاست که صنعت ساخت و ساز داخلی با شیوع کرونا به ویژه در ماههای ابتدایی امسال با رکود چشمگیری مواجه شد و همچنان هم به وضعیت مطلوبی نرسیده است و این موضوع طبیعتا میزان فروش داخلی سیمان را هم تحت الشعاع قرار داده است.

با این حال، دغدغه امروز صاحبان صنایع سیمانی دو موضوع دیگر است؛ قیمت گذاری بر روی این محصول و قطع گاز کارخانجات سیمان در فصول سرد.

حمایت دولت از صنایع دولتی و خصولتی فولاد و خودروسازی و کم توجهی به سیمان

فعالان صنعت سیمان از بی توجهی ها به این صنعت گلایه مندند آنها معتقدند که سیمان هم مانند فولاد، خودرو و پتروشیمی یکی از صنایع پایه ای و اساسی در کشورهای مختلف است که مثبت یا منفی بودن سرانه تولید و مصرف آن بر اقتصاد کشور اثرگذار است اما حمایتهای لازم از این صنعت نسبت به دیگر صنایع پایه ای صورت نمیگیرد؛ دلیل این کم توجهی‌ها شاید در یک نگاه، دولتی و خصولتی بودن صنایع خودروسازی، فولاد و پتروشیمی و در مقابل، خصوصی بودن صنعت سیمان است. به گفته فعالان صنعتی، نسبت قیمت سیمان به فولاد در دنیا حدود یک ششم است اما در کشور ما این نسبت یک سی ام است. آنها معتقدند قیمت فولاد منطقی و واقعیتر اما قیمت سیمان غیرمنطقی است.

در دوران جنگ تحمیلی و بعد از آن، یعنی در دوره سازندگی کشور در حوزه سیمان با چالش و کمبودهایی روبرو شد و به گفته فعالان اقتصادی، میزان تولید سیمان در آن دوران، یک سوم تولیدات فعلی بود اما در دهه 80 ظرفیت تولید این محصول به سه برابر رسید؛ در افق بلندمدت پیش بینی شده بود که سال 1400، 90 میلیون تن ظرفیت سازی صورت گیرد و سرانه مصرف هر نفر 1000 کیلوگرم باشد؛ هم اکنون تولید سیمان به ظرفیت اسمی حدود 90 میلیون تن در سال رسیده است اما کارخانه ها با 30 درصد کمتر از ظرفیت خود کار میکنند؛ کارشناسان دلایل مختلفی برای این موضوع اعلام میکنند؛ نخست اینکه هدف گذاری خاصی برای بالا بردن سرانه مصرف سیمان نشده و فرهنگسازی در خصوص اصلاح الگوی مصرف صورت نگرفته است. هنوز هم بسیاری از شهرهای شمالی از مصالح دیگری برای ساخت و ساز خود استفاده میکنند. این درحالیست که توصیه کارشناسان بر ساخت سازه های بتنی است که هم طول عمر بالاتری را به دنبال دارد و هم دارای استقامت بیشتری است.

گلایه صاحبان صنایع از نحوه قیمت گذاری بر روی سیمان

از نگاه کارشناسان دومین دلیلی که باعث شده کارخانجات صنعت سیمان با 30 درصد کمتر از ظرفیت خود فعالیت کنند، نحوه قیمت گذاریهاست؛ یکی از نکاتی که صاحبان صنایع سیمانی به آن معترضند، نادیده گرفتن قیمت تمام شده این محصول در قیمت گذاریها بر روی سیمان است، به طور مثال، هزینه حمل و نقل تاثیر بسزایی در قیمت تمام شده سیمان دارد و به گفته  غلامرضا نازپرور رئیس خانه معدن خراسان رضوی، سال گذشته در حوزه حمل و نقل، سه بار افزایش قیمت رخ داد و این مسئله هزینه تمام شده سیمان را برای تولیدکننده افزایش داد. امسال هم کارخانجات با چالش افزایش دوباره قیمت حمل و نقل مواجه هستند.

حسین احمدی سلیمانی رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق مشهد هم درباره چند و چون قیمت گذاریها و مشکلات ناشی از آن به دنیای اقتصاد میگوید: امروز یک کارخانه یک میلیون تنی در دنیا بالغ بر 150 میلیون دلار هزینه دارد؛ در خراسان رضوی 7 کارخانه بزرگ سیمان داریم که ایجاد هر یک از این کارخانه ها به قیمت روز 3 هزار میلیارد تومان هزینه تمام شده به دنبال دارد و هر واحد اگر سالانه 10 درصد سود داشته باشد، باید به حدود 300 میلیون تومان سود برسد درحالیکه فروش این کارخانجات به این رقم هم نمیرسد و این یعنی سیمان نسبت به سایر صنایع بزرگ مظلوم واقع شده است.

از طرفی، چون قیمت سیمان و مصرف سرانه پایین است و ساخت پروژه های عمرانی دچار افت شده است، کارخانجات سیمان فروش نقدی ندارند و مجبورند محصول خود را به اقساط بفروشند و به همین دلیل با کمبود نقدینگی روبرو میشوند.

قیمت گذاری دستوری بر روی سیمان منصفانه نیست

نکته دیگری که در بحث درآمدی شرکتهای سیمانی باید توجه کرد، موضوع فروش اقساطی کارخانجات به خاطر شرایط بازار است؛ به گفته احمدی سلیمانی، این فروش اقساطی باعث میشود که واحدها همواره به بانکها بدهکار باشند و چون قیمت محصولشان هم پایین است، نمیتوانند بدهی خود را بپردازند. او می افزاید: قیمت گذاری دستوری و دولتی غیرمنصفانه است و هرچند در ماههای اخیر با حمایت دولت و وزارت صمت، حدود 30 درصد افزایش قیمت سیمان داشتیم؛ اما با افزایش قیمت حمل و نقل و استهلاک ماشین آلات و افزایش نرخ ارز، این 30 درصد افزایش قیمت، انتظار سیمانیها را برآورده نکرد.

سهم 0.1 درصدی سیمان در قیمت تمام شده ساختمان

 رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق مشهد اشاره ای هم به سهم سیمان در صنعت ساخت و ساز و قیمت تمام شده ساختمان میکند و میگوید: امروز برای یک متر مربع بنا حدود 150 کیلوگرم سیمان مصرف میشود و با محاسبه قیمتها، هزینه تمام شده سیمان برای این یک متر مربع حدود 52هزار و 500 تومان است و این بدان معناست که سهم سیمان در قیمت تمام شده ساختمان حدود یک دهم درصد است و سوال اینجاست که سیمانی که با مشقت بسیار تولید میشود، چرا مظلوم واقع شده است؟ دلیل چرخه معیوب امروز سیمان، نظام قیمت گذاری است که باید اصلاح شود.

محمود رضا تاجیک، عضو هیات مدیره شرکت سیمان جوین هم بیان میکند: سودی در صنعت سیمان وجود ندارد، شاهد این مدعا نسبت هزینه های سال 99 به 98 است. به طور مثال در بخش حقوق و دستمزد با افزایش 30 الی 35 درصدی، در حوزه آجر نسوز با افزایش 400 درصدی، در بخش قطعات سایشی و ریختگری با افزایش 300 درصدی و... مواجه هستیم. علاوه بر این قیمت تامین مواد اولیه نیز به شدت افزایش یافته است. این اعداد و ارقام بیانگر آن است که صنعت سیمان با سرعت بسیاری به سمت اضمحلال حرکت می کند و اگر تدبیری برای حمایت بیشتر از این صنعت اندیشیده نشود، در آینده چالش های جدی را شاهد خواهیم بود.

معضل قطعی گاز در زمستان

قطع گاز واحدهای تولیدی سیمان در زمستان از مهم ترین مسائلی است که فعالان این صنعت معتقدند باید هر چه زودتر تدبیری برای آن اندیشیده شود؛ به گفته محمدرضا توکلی زاده، مدیرعامل سیمان زاوه، اوایل قطعی گاز در زمستان در بازه ای یک ماهه اتفاق می افتاد که متاسفانه در سنوات اخیر به 3 ماه افزایش یافته است.

توکلی زاده میگوید: سکوت واحدهای تولیدی در قبال این مسئله، باعث شده تا رویه مذکور به عادتی برای مسئولان امر بدل شود. این همه در حالی است که این اقدام به کاهش کیفیت محصول در این فصل منجر می‌شود و اعتماد مشتریان این بخش را تحلیل می برد.

آنطور که فعالان اقتصادی میگویند قراردادهای شرکت گاز خراسان رضوی با صنایع بزرگ و معدنی به نحوی است که در آن قید شده در زمستان امکان تخصیص گاز وجود ندارد و به جای آن، سوخت مایع و مازوت به کارخانجات اختصاص می یابد؛ این درحالیست که مشهد جزو کلانشهرهاست و بخاطر آلایندگی های ناشی از مازوت،  اجازه استفاده از مازوت به صنایع داده نمیشود.

محمدمهدی ابراهیمی مدیرعامل سیمان سفید شرق در اینباره میگوید: از 28 آبان تا 6 اسفند پارسال گاز کارخانه ما قطع شده بود و مجبور شدیم از استانداری و ستاد تسهیل اجازه مصرف مقداری مازوت را بگیریم تا بتوانیم تا حدی به تولید خود ادامه دهیم.

استفاده از مازوت در تولید سیمان و معایب آن

احمدی سلیمانی هم به زیانهای کارخانجات به واسطه استفاده از سوخت مازوت اشاره میکند و میگوید: مازوت از نظر هزینه ای که به ویژه برای نقل و انتقال به دنبال دارد، هزینه زیادی را تحمیل کارخانجات میکند و کارخانه ترجیح میدهد که زمستان تولیدی نداشته باشد تا اینکه با این سوخت به تولید بپردازد.

رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق مشهد تاکید میکند: شرکت گاز این کار را برای جلوگیری از افت فشار در زمستان میکند اما نکته اینجاست که یک چهارم مصرف گاز استان ما مربوط به صنعت است و با توجه به اینکه در دنیا بالاترین مصرف سرانه گاز را داریم، اگر گازرا به صنعت اختصاص ندهیم، مردم مصرف میکنند.  بحث ما بر سر این است که دولت و سازمانها چه الزاماتی را برای مردم میگذارند تا مصرف بهینه گاز داشته باشند؟ مصرف گاز در خانه ها و حسینیه ها و مساجد بالاست. درباره آب فرهنگسازی صورت گرفته است اما درباره گاز که 5 برابر سرانه جهانی در کشور توسط مردم مصرف میشود، فرهنگسازی صورت نگرفته است. باید به جای اینکه پا روی خرخره صنعت و صنایع معدنی بگذاریم، برای مصرف بهینه فرهنگ سازی کنیم.

احمدی سلیمانی تصریح میکند: صادرات انرژی به خاطر تحریمها تقریبا به صفر رسیده است و هنر امروز کشورمان باید این باشد که از معادن استفاده کنیم و ظرفیتها را توسعه دهیم تا محصولات آن را صادر کنیم؛ حال اگر به فولاد و سیمان گاز اختصاص نیابد چه دستاوردی خواهیم داشت؟

 

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۱۷ شهریور ۱۳۹۹, ۱۴:۲۳


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها