تاثیر کرونا بر محیط زیست

۳۰ تیر ۱۳۹۹ کد خبر : 2561
شاید هنوز زود باشد که مانند پاپ، رهبر کاتولیک های جهان نتیجه بگیریم که بروز و شیوع ویروس کرونا حاصل تغییر اقلیم و گرم شدن جهانی است. اگرچه به آسانی هم نباید قلم قرمز بر چنین فرضیه ای کشید ولی فارغ از اینکه تغییر اقلیم را بر ظهور و جهانگیر شدن این ویروس فاجعه بار موثر بدانیم یا نه، شواهد بسیاری را می‌توان برشمرد که این بیماری نه تنها بر اقلیم زمین که بر تمام محیط زیست کره زمین تاثیر خواهد گذاشت. اگرچه هنوز داده های کافی برای یک تحلیل علمی کامل در این باره موجود نیست، در این نوشتار سعی شده است با اتکا به برخی شواهد عمومی به مواردی از این تاثیرات اشاره شود.

ابتدا تاثیر این پاندمیک را بر موضوع تغییر اقلیم کره زمین مورد بررسی قرار می دهیم. واضح است که برای کنترل شیوع این بیماری، بسیاری از مردم‌ جهان برای مدت نسبتا طولانی در خانه مانده اند و فعالیت های فراوانی در سرتاسر جهان به تعطیلی کشانده شده است. مشخصا صنعت توریسم به طور کامل تعطیل شده، صنعت حمل و نقل به حداقل فعالیت بسنده کرده و سایر صنایع و شرکت ها هم به مقدار زیادی تحت تاثیر توقف فعالیت های عمومی قرار گرفته اند.

کم شدن و تعطیلی فعالیت های صنعتی و حمل و نقل فقط در چین در ماه فوریه باعث کاهش ۲۵ درصد از گازهای گلخانه ای این کشور شد. این رقم بزرگی است، ۲۰۰ میلیون تن دی اکسید کربن! رقمی برابر با تولید یک سال دی اکسید کربن در یک کشور صنعتی مثل انگلستان. همچنین بخاطر همین موضوع آلودگی هوای بسیاری از شهرهای بزرگ به مقدار  زیادی کاهش یافته است.

با چنین شواهدی آیا می توان گفت پاندمیک کرونا برای کاهش روند تغییر اقلیم مفید بوده است؟!

چناتچه دقیق تر به شواهد نگاه کنیم و رویدادهای پس از اتمام بحران کرونا را شبیه سازی ذهنی کنیم، در واقع نه تنها نمی‌توان گفت کرونا برای کاهش گرم شدن جهانی مفید بوده که ضرر هم داشته است! چرا؟!

اول اینکه اگرچه کرونا در این روزها مقدار تولید گازهای گلخانه ای را کاهش داده است، اما به محض تمام شدن این بحران، پیش بینی می شود تمام صنایع برای جبران خسارت ناشی از تعلیق در دوره کرونا، با شتاب بیشتری فعالیت شان را از سر خواهند گرفت. این شتاب باعث مصرف انرژی بیشتر و در نتیجه تولید بیشتر گازهای گلخانه ای می شود. شبیه چنین اتفاقی یک بار بخاطر رکود اقتصادی شدید در سال ۲۰۰۸ میلادی رخ داده است.

دوم اینکه در حال حاضر تقریبا تمام فعالیت های مربوط به تحقیق و توسعه در زمینه تولید و گسترش انرژی های پاک متوقف شده است که مسلما ضربه ای مهلک بر این صنعت جایگزین انرژی های فسیلی و مولد گازهای گلخانه ایست.

سوم اینکه ارزان شدن شدید نفت باعث تغییر الگوی مصرف انرژی جهان در همین روزها از انرژی های تجدید پذیر به مصرف فرآورده های نفتی شده است.

چهارم اینکه فعالیت های سازمان های تحقیقاتی مهم در زمینه تغییر اقلیم مانند ناسا تحت تاثیر شیوع کرونا به حالت تعلیق درآمده و بخصوص فعالیت های میدانی به شدت کاهش یافته است. این امر می تواند ضربه جبران ناپذیری بر بانک داده های ارزشمندی باشد که برای پایش وضعیت تغییر اقلیم کره زمین مورد استفاده قرار می گیرند.

بنابراین به هیچ وجه نباید دل به این خوش داشت که این روزها آسمان تمیزتری بر فراز شهرهایمان می بینیم و درصد کمتری دی اکسید کربن وارد جو می شود. بشر باید بتواند از وضعیت موجود کرونایی درس گرفته و تصمیم بگیرد فعالیت های غیر ضروری خودش را به نفع سلامت محبط زیست خود کاهش دهد. او باید در عصر پساکرونایی هم همچنان به سفرهای غیر ضرور نرود و کالاهای نه چندان لازم را مصرف نکند و تا می‌تواند از بخش های لوکس و اشرافی زندگی اش بکاهد! تنها راه نجات ما تغییر روش زندگی ماست. از این تغییری که اکنون ایجاد کرده ایم بیاموزیم و متعادل شده آن را برای همیشه ادامه دهیم. این تنها راه محافظت لز سیاره زمین است.

مسئله بعدی اثر کرونا بر آلودگی های محیط زیست است. تولید و مصرف کیسه های پلاستیکی در قبل از کرونا خود یک بحران محیط زیستی بود. آنقدر که در کشورهای پیشرفته مقررات خاصی برای کمتر مصرف کردن این کیسه ها وضع شده بود. در آلمان و انگلستان و بسیاری کشورهای دیگر فروشگاه ها منع شده یودند که کیسه های پلاستیکی را به رایگان در اختیار مشتری هایشان قرار دهند. آمارها نشان می‌داد که چنین سیاست هایی تاثیر معنا داری بر مصرف پلاستیک و رها سازی آنها در طبیعت داشته است.

امروز اما کیسه های پلاستیکی رفیق دیگری هم پیدا کرده اند که با گستردگی سرسام آوری مصرف شده و به طبیعت سرازیر می شوند. این رفیق ناخوانده دستکش های پلاستیکی است که در مقیاس میلیاردی هر روز مصرف شده و به زباله دان هایی سرازیر می شوند که نهایتا از محیط زیست سر برآورده و دردسرهای جدیدی را به وجود آورند.

ماسک ها و گان های بسیاری هم که هر روزه در مقیاس وسیع مورد استفاده قرار می گیرند را باید به این آلوده کننده جدید اضافه کرد.

مواد ضد عفونی کننده نیز تهدید دیگری برای محیط زیست به شمار می رود که نتیجه شرایط کرونایی در مقیاس وسیع است. این مواد به وسیله مردم جهان هر روز و هر ساعت مورد استفاده قرار می گیرند. افزایش افسار گسیخته این مواد سمی در فاضلاب ها و نفوذ آنها به زمین، هم خاک ها را آلوده می کند و هم تهدیدی است جدی برای آب های زیر زمینی.

سموم ناشی از مصرف مواد ضد عفونی کننده برای شستن خیابان ها، میادین، فروشگاه ها و تمام مکان های عمومی در سرتاسر جهان نیز بر این منبع آلوده کننده آب و خاک اضافه می شود.

موضوع بعدی اثر کرونا بر گونه های حیوانی و گیاهی است که بر روی کره زمین زیست می کنند. مصرف بی رویه و هجوم بی برنامه و گسترده بشر به طبیعت در دوران قبل از کرونا چنان صدمه ای بر بقای موجودات زنده بر روی این سیاره زده است که بر اساس اعلام سازمان ملل، نزدیک به یک میلیون گونه مختلف گیاهی و حیوانی منقرض شده یا در حال انقراض هستند. با اینحال این نگرانی وجود دارد که حجم عظیم مواد ضد عفونی کننده در دوران کرونا بر شدت و سرعت این انقراض بیافزاید.

نتیجه گیری: پر واضح است که همه آثار ناشی از پاندمیک کرونا بر محیط زیست کره زمین هنوز بر کسی معلوم نیست و همین موضوع خود باید مورد توجه دانشمندان محیط زیست در رشته های مرتبط باشد. علاوه بر این باید به صورت فوری و جدی بر روی همه مواردی که در همین یادداشت برشمرده شد، از هم اکنون متمرکز شده و بر اساس کارهای تحقیقاتی و مطالعاتی اطمینان بخش، پروتکل های لازم تدوین شوند تا هم نحوه تولید و مصرف مواد مورد اشاره متناسب با محیط زیست باشند و هم روش هایی ابداع شوند تا اثرات احتمالی زیانبار ناشی از دوران کرونا بر محیط زیست به حداقل برسند و یا امکان احیای پس از آلودگی فراهم شود.

در رابطه با تاثیرات تغییرات اقلیمی نیز باید یک نظارت و کنترل جهانی شکل بگیرد تا فعالیت بشر در عصر پسا کرونا به صورت انفجاری نباشد که باعث تسریع در آلودگی های جوی و افزایش ناگهانی گازهای گلخانه ای شوند.

اگر چنین اقداماتی به فوریت و جدیت کافی انجام نشوند محیط زیست پساکرونایی فاجعه بار خواهد بود.

عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۳۰ تیر ۱۳۹۹, ۱۱:۲۲


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها