با گذشت 8 ماه از اجرای موافقت نامه تجاری ایران و اوراسیا، صادرات خراسان رضوی چه تغییراتی داشته است؟

آثار مراوده با اوراسیا

۲۳ تیر ۱۳۹۹ کد خبر : 2558
دنیای اقتصاد، زهرا رضایی- آمارها حکایت از این دارد که بعد از اجرایی شدن تفاهم تجارت ترجیحی با اتحادیه اوراسیا، صادرات خراسان رضوی جهشی را از لحاظ وزنی و ارزشی به خود دیده است؛ هر چند هنوز هم برخی کارشناسان و فعالان اقتصادی معتقدند آنطور که باید از این فرصت استفاده نشده است.

اردیبهشت ماه سال 97 بود که موافقت نامه ایجاد منطقه آزاد تجاری ایران و اوراسیا در شهر آستانه پایتخت قزاقستان توسط وزیر وقت صنعت امضا شد و هیات وزیران هم در آذرماه همان سال لایحه مربوطه را به تصویب رساند. این توافق که بعد از دو سال مذاکره به نتیجه رسید، از هفته اول آبان ماه پارسال اجرایی ‌شد و طبق آن ایران از اتحادیه اقتصادی اوراسیا امتیازات گمرکی خاصی دریافت کرد و کشورهای این اتحادیه هم این امکان را پیدا کردند تا حجم صادرات خود به ایران را افزایش دهند.

بر این اساس، ایران می‌تواند با امتیازاتی که دریافت می‌کند، صادرات کالاهای خود به مقصد پنج کشور اوراسیایی (قرقیزستان، قزاقستان، روسیه، بلاروس و ارمنستان) را تا چند برابر افزایش دهد؛ از جمله این امتیازات اینکه ۵۰۲ قلم کالای ایران میتوانند از شرایط خاص ترجیحی استفاده کنند؛ ‌یعنی با تعرفه تقریباً صفر صادر شوند.

از مزایای پیوستن ایران به اتحادیه اقتصادی اوراسیا می توان به ایجاد پل ارتباطی برای اتصال به بازار با بیش از ۱۸۰ میلیون نفر و بازار بالقوه‌ای برای افزایش صادرات کشور اشاره کرد. همچنین تنها روسیه، یعنی بزرگ‌ترین کشور اتحادیه اوراسیا بازاری ۱۴۰ میلیون نفری پیش روی تجار ایرانی قرار می دهد.

تاکید رئیس اتاق ایران بر نقش ارزنده اوراسیا در معادلات اقتصادی جهانی

غلامحسین شافعی، رئیس اتاق ایران هم در دیدار با نایب رئیس شورای تجاری اتحادیه اوراسیا، درباره اهمیت ارتباط ایران با این اتحادیه گفته بود «با توجه به اینکه اوراسیا مقام اول در انرژی جهان و مقام چهارم در فلزات و آهن را داراست و با توجه به توانایی این منطقه، نقش آن در معادلات اقتصادی جهانی بسیار ارزنده است. اوراسیا می‌تواند زمینه همکاری با منطقه هند و چین و شرق را فراهم کند و با توجه به اینکه بیش از ۶۵ درصد از نیازهای کشورهای عضو در داخل خودشان قابل تامین است، باید از این امتیاز ویژه بهره برد».

اما بهمن ماه پارسال بود که شافعی در همایش منطق آزاد، ویژه و توسعه همکاریهای اقتصادی با کشورهای همسایه از نبود زیرساختهای لازم برای استفاده از ظرفیت های موافقت نامه با کشورهای عضو اوراسیا سخن گفت. عصر همان روز، عبدالناصر همتی رئیس کل بانک مرکزی با اشاره به دیدارش با رئیس اتاق ایران و روسای اتاقهای مشترک ایران و اوراسیا، در صفحه اینستاگرام خود نوشت: «تجارت بین ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا در سه ماه گذشته رشد بسیار خوبی داشته است». او از همکاری برای کمک به فعالان اقتصادی خبر داد و نوشت: «مقرر شد بانک مرکزی در تداوم حمایت های خود، برخی نیازهای مربوط به نقل و انتقال ارز و تسویه حساب بین صادرکنندگان و واردکنندگان را تامین و تسهیلات لازم را برای آن ها فراهم کند».

افزایش صادرات خراسان رضوی به سه کشور عضو اوراسیا

حال، بد نیست وضعیت صادرات خراسان رضوی به عنوان یکی از استانهای مهم و نزدیک به کشورهای عضو اوراسیا را در سال گذشته و پس از اجرای توافق نامه بین ایران و کشورهای عضو این اتحادیه بررسی کنیم؛ طبق آمار گمرک، صادرات خراسان رضوی به سه کشور روسیه، قزاقستان و قرقیزستان که در میان 20 کشور اصلی صادراتی این استان قرار دارند، در سال 98 نسبت به سالهای 96 و 97 افزایش داشته است؛ بعد از اجرائی شدن تفاهم نامه تجارت ترجیحی با اوراسیا(5 ماهه آخر سال 98) صادرات از لحاظ ارزشی به کشور قزاقستان 12% کاهش، روسیه 167% و قرقیزستان 67%  به نسبت مدت مشابه سال قبل رشد داشته است.

همچنین در مدت اجرائی شدن تفاهم نامه واردات از کشورهای قزاقستان 14% و قرقیزستان 92% به نسبت مدت مشابه سال قبل رشد داشته و واردات از روسیه از کاهش  62% برخوردار بوده است.

بعد از اجرائی شدن تفاهم نامه صادرات به 3 کشور شریک تجاری استان در اوراسیا (5 ماهه آخر سال 98 در مقایسه با مدت مشابه سال قبل) حجم مبادلات تجاری با قرقیزستان 70% رشد و روسیه 44% و قزاقستان 8% کاهش داشته است.

مزایای عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا در دوران پساکرونا مشخص میشود

اما محمدحسین روشنک، رئیس کمیسیون تجارت اتاق مشهد درباره نتایج عضویت ایران در اتحادیه اقتصادی اوراسیا، به شیوع ویروس کرونا در ماههای پایانی سال گذشته اشاره و اظهار میکند: متاسفانه عضویت ایران در اتحادیه اقتصادی اوراسیا با شیوع کرونا مصادف شد، حال از آن جا که در چنین شرایطی مراودات اقتصادی متوقف شد، نمی توان اظهار نظر دقیقی در خصوص مزیت های پیوستن ایران به این اتحادیه داشت. وی ادامه می دهد: مشخص است که یکی از مزیت های پیوستن به اتحادیه ها، شکوفایی اقتصادی است که این مهم نه تنها مشمول کشور ما بلکه شامل دیگر اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا می شود. کشور ما جز معدود کشورهایی بوده که در هیچ پیمان اقتصادی عضویت نداشته و در حوزه مراودات و مبادلات اقتصادی محدود بوده است، حال امید می رود مزایای عضویت در این اتحادیه در دوران پساکرونا نمود پیدا کند.

روشنک با بیان اینکه «کسانی که قرارداد عضویت در اوراسیا را تنظیم کرده اند بسیار با دقت نسبت به این مهم اقدام کرده اند»، می افزاید: هر چند که عضویت در این اتحادیه، انتقادهایی را به دنبال داشته اما در مجموع می توان چنین ارزیابی کرد که عضویت در آن شکوفایی اقتصادی را رقم خواهد زد. البته ناگفته نماند برخی منتقد عضویت ایران در چنین اتحادیه هایی هستند، به بیان دیگر آنان بر این باورند که باید جلوی واردات هرگونه کالا را به کشور را گرفت که این مساله خطایی بیش نیست، زیرا ممکن است که جلوگیری از واردات در کوتاه مدت باعث رونق حوزه اقتصادی شود اما در بلندمدت کشور را در عرصه بین المللی منزوی می کند که به تبع آن قیمت کالا در داخل به چندین برابر قیمت کالا در خارج افزایش خواهد یافت که در حال حاضر این مساله را در خصوص برخی از کالاها در داخل شاهد هستیم.

رئیس کمیسیون تجارت اتاق مشهد همچنین بر این باور است که پیوستن ایران به اتحادیه اقتصادی اروسیا به طور غیرمستقیم می تواند در حل مشکلات ترانزیتی با کشور ترکمنستان تاثیرگذار باشد هرچند برای تاثیرگذاری بیشتر و قطعی بایستی مسئولین کشور ما با کشور ترکمنستان به تفاهم بلندمدت دست یابند. ترکمنستان دروازه مبادله با کشورهای آسیای میانه و حتی روسیه است و باید با آن به توافق برسیم.

روشنک خاطرنشان میکند: ناگفته نماند یکی از دلایل این مساله فقدان وزارت بازرگانی و تجارت است، چنان که به صراحت می توان عنوان کرد که تجارت و بازرگانی در کشور ما متولی ندارد و در واقع وزارت صنعت، معدن و تجارت قادر به رسیدگی به مساله تجارت نیست.

پیش شرط‌هایی برای منتفع شدن ایران از این ارتباط

 محمود امتى، عضو هيات نمايندگان اتاق بازرگانی مشهد هم منتفع شدن ایران از عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا را منوط به الزامات و پیش شرط هایی می داند و در این رابطه عنوان می کند: همسان سازى قوانين تجارى در سطوح بين المللى، افزايش سطح ديپلماسى خارجى در مناسبات سياسى و اقتصادى، روان سازى و چابكسازى الزامات داخل در حمايت از صادركنندگان و توليدكنندگان، تقويت و توسعه زيرساختهاى حمل و نقلى و حذف قوانين، بخشنامه ها و تصميمات آنى و مقطعى از جمله الزامات اوليه بهره مندى از الحاق اتحاديه اقتصادى اوراسيا است.

امتی در رابطه با پیامدهای عضویت کشورمان در این اتحادیه این گونه پاسخ می دهد: پیوستن به اتحاديه اقتصادى اوراسيا از دو منظر قابل نقد و بررسى است؛ در بعضى موارد پیوستن به این اتحادیه امتياز و نقطه قوت و در برخى موارد ضعف تلقى ميگردد. چنان که از یکسو می توان مواردی همچون انتقال انرژى خصوصا نفت و گاز، افزايش مراودات تجارى، صادرات و واردات كالا در شرايط تحريم، احياء و توسعه شبكه حمل و نقل جاده اى و ريلي در مسير كريدورهاى شمال به جنوب و در مسير جاده ابريشم كه تعدادى از ٥ عضو اصلى در آن قرار دارد، همچنين افزايش مبادلات ارزى را از اهم مزاياى پيوستن به اين اتحاديه دانست و از سوی دیگر، به دليل جمعيت كم اين اتحاديه (حدود ٢٠٠ ميليون نفر)، اختصاص ميزان حدود ٢ تا ٣ درصد سطح تجارى جهان در اين اتحاديه و مشكلات روسيه و تحريم هاى اين كشور كه تقريبا رهبرى اتحاديه اوراسيا را دارد و همچنين پايين بودن بالانس تجارى اين كشور با اعضاء اتحاديه، چشم انداز روشنى را براى آينده آن نمی توان متصور بود.

مسئول شوراى نظارت راهبردى امور كميسيونهای اتاق بازرگانی مشهد ادامه می دهد: طبعا در مراودات تجارى و منطقه اى هر چقدر كشورهاى عضو بتوانند تأمين كننده نياز يكديگر باشند يا در تراز تجارى فيمابين موازنه نسبى برقرار باشد، يك رابطه برد-برد خواهد بود در غير اين صورت برخى منتفع میشوند و بعضي سود نخواهند برد. از آنجا كه سطح توليد انرژى در مجموع اين اتحاديه بالاست و ايران هم غالباً توليدكننده انرژى است و همچنين در ساير سطوح صادرات در سطح بين المللي جايگاه قدرتمندى در مقايسه با رقباء نداريم، تا حدى نمي توان در این اتحادیه اميدوار به انتفاع بود. وی خاطرنشان میکند: با این حال نباید از این مهم غافل شد که سوآپ نفتى و انتقال انرژى، حمل غلات اين كشورها  از مسير ايران، بهره مندى از تعرفه هاى ترجيحى و بالاخص تقويت كريدور شمال-جنوب و افزايش سطح صادرات و همچنين تأمين مواد اوليه صنايع داخل از طريق اين اتحاديه از فرصتهاى پيوستن به اين اتحاديه است.

کرونا برنامه ریزی ها را برهم زد

اما محمدعلی امیرفخریان، رئیس اداره بازرگانی خارجی سازمان صمت خراسان رضوی معتقد است: پیوستن به اتحادیه اقتصادی اوراسیا مزایای بسیاری را برای کشور و استان مان به همراه داشته است، چنان که عضویت ایران در این اتحادیه سبب افزایش مراوردات تجاری و به تبع مقاومت کشورمان در برابر تحریم های آمریکایی شده است. در واقع گسترش تجارت خارجی از دیگر مزایای پیوستن ایران به این اتحادیه است، چرا که کشورهایی مانند ترکیه و هند بیشترین تجارت خارجی را با کشورهایی دارند که براساس تفاهم نامه و اعمال تعرفه ترجیحی با یکدیگر به توافق رسیدند. لذا ما نیز برای توسعه تجارت مان با سایر کشورها تفاهم نامه منعقد کنیم تا بتوانیم متقابلا منافع یکدیگر را تامین کنیم.

امیرفخریان ادامه می دهد: البته عضویت در این اتحادیه می توانست مزایای دیگری همچون توسعه صنعت گردشگری و افزایش درآمد حاصل از ترانزیت به منطقه اوراسیا را به دنبال داشته باشد که متاسفانه با شیوع کرونا تحت شعاع قرار گرفته است. به طور مثال با شیوع کرونا محدودیت هایی در مرز ترکمنستان ایجاد شد که این مساله سبب سلب موقت این مزیت ها از ما شد. وی تصریح می کند: با توجه به مزیت هایی که اتحادیه اوراسیا برای کشور ما در نظر گرفته و در مقابل با هدف تامین نیازهای طرف خارجی، تولید صادرات محور را پیشه کرده ایم، می توانیم در تولیدات گلخانه ای، صیفی جات و سبزیجات افزایش صادرات به این منطقه داشته باشیم. خوشبختانه به خوبی ظرفیت های تولیدی کشورمان برای استفاده از تعرفه ترجیحی در راستای انعقاد تفاهم نامه اتحادیه اقتصادی اوراسیا شناسایی شده است. در همین راستا تاکنون جلسات و نشست هایی با طرف های خارجی برای شناساندن مزیت های کشورمان برگزار شده اما در حال حاضر با توجه به شیوع کرونا از برگزاری جلسات و نشست های حضوری امتناع کردیم. در واقع دوره ها، جلسات و نمایشگاه هایی را برای توسعه تجارت خارجی پیش بینی کرده بودیم که این اقدامات متاثر از شیوع کرونا برگزار نشد. لذا امید می رود در دوران پساکرونا برگزاری این جلسات از سر گرفته شود.

ترکمنستان، مانعی بر سر روابط ایران با اوراسیا

رئیس اداره بازرگانی خارجی سازمان صمت خراسان رضوی کشور ترکمنستان را مانعی بر سر روابط با کشورهای اوراسیا می داند و ادامه می دهد: ترانزیت کالا از مسیر ترکمنستان همواره بیانگر آن بوده که این مسیر ایمن و پایدار نیست و هرازگاهی دستخوش تغییراتی می شود که  متاثر از سیاست ها و تصمیمات یکجانبه این کشور است. بنابراین عضویت ما در اتحادیه اقتصادی اوراسیا برای حل این مشکل نمی تواند راهگشا باشد، لذا ما باید مسیرهای ترانزیت جایگزین ترکمنستان را برای حفظ و ارتقاء بازار اوراسیا مشخص کنیم که یکی از این مسیرها افغانستان به قرقیزاستان و تاجیکستان و مسیر دیگر بندر امیر آباد مازندران به  بندر اوکتائو قزاقستان است تا بدین ترتیب بتوانیم بازارمان را در منطقه اوراسیا حفظ کنیم.

لزوم چاره اندیشی برای مبادلات ارزی و مسیر ترانزیتی با اوراسیا

محمدرضا مس فروش، رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی در خصوص عمده مشکلات موجود در تجارت با اوراسیا و آسیای میانه می گوید: مسیر ارتباطی استان با کشورهای اوراسیا از مسیر کشور ترکمنستان است و این کشور همواره با طرح بهانه‌های متعدد (با ایران و یا کشورهای حوزه) و یا بدون بهانه برای ترانزیت اقلام مشکلاتی را ایجاد می کند و از سوی دیگر اقداماتی را برای ایجاد مسیرهای ترانزیتی معمول کرده که می توان به مسیر ترانزیت کالا از دریای خزر و از مسیر آذربایجان اشاره کرد. لذا ضروری است که کشور ما نیز برای حفظ و ارتقاء تجارت با کشورهای منطقه و اوراسیا به دنبال ایجاد مسیر ترانزیتی جایگزین باشد. علاوه بر این ایجاد ارتباط بانکی و یا تاسیس بانک مشترک با کشورهای حوزه و مبادلات تجاری با ارز ملی و یا ارز واحد از دیگر الزاماتی است که بایستی در مراودات با کشورهای اوراسیا مدنظر قرار داد.

مس فروش در خصوص ارتقاء روابط تجاری با اوراسیا عنوان می کند: برگزاری نمایشگاه اوراسیا در مشهد توسط نمایشگاه بین المللی مشهد با مشارکت کشورهای عضو اوراسیا و ارائه پاویون برای هر کشور، اعزام 5 هیات تجاری به کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا در سال 99، برگزاری 3 همایش به منظور ارتقاء روابط با کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا با حضور فعالان اقتصادی کشورهای عضو در سال آتی، تامین مواد اولیه مورد نیاز تولید و همچنین اقلام مورد نیاز استان و کشور با اولویت کشورهای اوراسیا، پیش بینی لازم راه آهن ایران برای تامین واگن مورد نیاز صادرات، مشارکت و فعالیت بیشتر شرکتهای حمل و نقل و ترانزیت در مسیر اوراسیا، درخواست یارانه حمل از سازمان توسعه تجارت به منظور امکان حضور و تثبیت حضور کالاهای استان در مقاصد اوراسیا و... از جمله راهکارهایی است که به منظور ارتقاء روابط تجاری با اوراسیا پیشنهاد می‌شود.

 

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۲۳ تیر ۱۳۹۹, ۱۲:۵۹


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها