نقاط ضعف و قوت الگوی مثلث توسعه اقتصادی

۲۳ دی ۱۳۹۸ کد خبر : 2492
با توجه به سیاست گذاری توسعه استان خراسان رضوی با رویکرد منطقه ای و براساس الگوی اقتصاد مقاومتی و با عنایت به تدوین و ابلاغ الگوی مثلث توسعه اقتصادی استان، در این خلاصه نقاط قوت و ضعف این الگو مورد بررسی قرار گرفته است. در ابتدا باید به این نکته اشاره کرد که شرایط حاکم بر مناطق روستائی کشور و از جمله استان خراسان بیانگر فقر گسترده، نابرابری و محرومیت های اجتماعی و رفاهی بوده که روند رو به افزایش مهاجرت روستائیان به مناطق شهری و گسترش پدیده حاشیه نشینی را بدنبال داشته و بشدت مبانی اقتصاد روستائی و کشاورزی و همچنین امنیت غذائی را به مخاطره انداخته است.

بنابراین در چنین شرایطی اجرای طرحهایی مانند الگوی مثلث توسعه اقتصادی اجتناب ناپذیر و شاید هم ضروری به نظر آید. البته باید اشاره کرد که اجرای طرحهای توسعه مثلث گونه در جهان از سابقه دیرینه ای برخوردار است که از جمله میتوان به مواردی از کاربرد آنها در هند در دهه 1970 و یا در کشورهای نیجریه، پاکستان، کره جنوبی، چین، ژاپن و آمریکا در دهه‌های 1980 و 1990 اشاره کرد که در بیشتر موارد این تجارب بر ایجاد ارتباط بین سه مولفه رشد آقتصادی، فقر و نابرابری(PGI-TR)  تاکید داشته‌اند.

وجه تمایز الگوی مثلث توسعه اقتصادی استان در آن است که بجای مولفه های سه گانه فوق در ساختار کلی خود سه رکن دستگاههای اجرائی، نماینگان مجلس و کارآفرینان اقتصادی را بعنوان سه مولفه منظور داشته است. به هر تقدیر، اکنون که روند اجرایی یک چنین طرح بزرگ و پر دامنه ای در سطح استان  با جدیت در حال انجام است، میتوان مزایا و همچنین موانع و محدودیت های آن را به اختصار مرور کرد. از مهم ترین مزایا و نقاط قوت این طرح میتوان به ویژگی یکپارچگی و همگرائی منطقه ای آن، تکیه بر مشارکت مردمی، حذف بروکراسی و ایجاد همگرائی سازمانی و نهادی و همچنین بکارگیری توان و تجارب کارآفرینان اقتصادی بخش خصوصی اشاره کرد. اما در موضوع موانع و محدودیت های طرح مثلث توسعه اقتصادی استان میتوان آنها را از جنبه های مختلف نظری، ساختاری و اجرائی مورد ارزیابی قرارداد.

الف - نقاط ضعف در بعد نظری:

عدم برخورداری از مبانی نظری بومی و تجربه شده

فقدان نگاه نظام مند مبتنی بر توسعه پایدار به مقوله توسعه منطقه ای

مشخص نبودن ظرف زمانی الگو و دوره بازخورد نتایج حاصل از اجرای آن

شفاف نبودن معیارها و مکانیزمهای مورد استفاده جهت ظرفیت سنجی مناطق روستائی، ارزیابی نتایج و چگونگی  نیل به اهداف مطرح شده به منظورتضمین موفقیت الگو در دوره زمانی بلند مدت

ب - نقاط ضعف در بعد طراحی و اجرائی الگو:

عدم استفاده از بدنه جامعه علمی و مشخصا نهاد دانشگاه و نیروهای تخصصی در فرایند طراحی، استقرار و اجرای الگو بعنوان مهم ترین مشکل و نقطه ضعف این الگو بوده که در سرتاسر اجزای آن مشهود است.

در مورد برنامه های مدیریت کلان ستاد اقتصاد مقاومتی(سام)- این برنامه ها به نوعی تداخل وظائف در امور اجرائی و جاری سازمان ها می تواند تلقی شود (نقش سازمان برنامه در استان).

مکانیزم ایجاد و تامین مالی خرد و استفاده از سرمایه های شخصی بطور دقیق مشخص نبوده و در بسیاری موارد با قوانین و سیاست های پولی و مالی کشور میتواند در تعارض باشد. ضمن آنکه صندوقهای تعاون در چهار دهه گذشته گسترش یافته و در حال حاضر موجود هستند و کارائی لازم برای تامین سرمایه نداشته اند. مضاف بر آن، جذب سرمایه از خارج از استان و یا کشور میتواند با درونزائی اقتصاد منطقه هم جهت نباشد.

یکی از مهم ترین موانع این الگو آنکه تحقق برنامه های مدیریت کلان در آن عمدتا بر پایه معیارهای شعارگرایانه و غیر دقیق (4 رویکرد: جهادی، مردمی بودن، درونزائی و برون نگری، عدالت بنیان) استوار بوده و هیچگونه توجهی به شاخص های کمی و دقیق (کارائی، بهره وری، پایداری، تاب آوری و...) برای تحقق برنامه ها مشاهده نمیشود.

در مثلث توسعه با سه ضلع دولت، مجلس و بخش خصوصی، نقش تعیین کننده ائمه محترم جمعه در ایجاد هماهنگی و نظارت بر سه ضلع مثلث با توجه به ماهیت متنوع و متفاوت برنامه های توسعه (فنی، اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی) بسیار گسترده منظور شده که در نهایت موجب حجیم شدن فرایند نظارت، طولانی شدن فرایند اجرائی و گستردگی دیوانی و ایجاد سازمان عریض و طویل خواهد شد که خود مغایر با اصول و اهداف اولیه الگو است.

دستاوردهای مورد نظر الگو از قبیل تمرکز زدائی، حذف دیوانسالاری، رفع تداخل سازمانی، پیاده شدن دقیق اصل 44، مردمی شدن اقتصاد، ترویج اقتصاد مقاومتی و رفع نزاع های سیاسی، اولا همگی بعنوان اهداف سیاستهای کلی یک نظام تلقی میشوند و از حوصله و توان یک الگوی توسعه اقتصادی منطقه ای خارج اند. ثانیا  هیچگونه اولویت و زمانبندی معین برای تحقق آنها تعیین نشده است.

در الگوی ارائه شده، آیا توسعه استان با رویکرد منطقه ای در چهارچوب طرحهای توسعه کلان کشور خواهد بود و یا بصورت مستقل و فارغ از آنها اجرا میشود. اگر تابع طرحهای کلان کشور باشد محدود به الزامات و چهارچوب های این طرحها بوده و در این صورت توسعه استان با رویکرد منطقه ای معنی و مفهوم نخواهد داشت (توجه به اهدافی مانند قانون بهره وری، امنیت غذائی و الگو های تعیین شده استانی، منابع آب و تغییر اقلیم و...). علاوه برآن توسعه منطقه ای استان با کدام رویکرد مشخص، کاهش بوروکراسی با چه مکانیزمی و در نهایت رفع تضاد با سیاستهای پولی و نظام بانکی کشور چگونه و با چه ابزاری تحقق خواهند یافت.

در مورد ضرورت ایجاد نهاد مردمی اقتصاد مقاومتی، این نقش و رسالتی که برای این نهاد تعریف شده در حقیقت دربرگیرنده همان وظایف ذاتی استانداری ها بعنوان نماینده عالی دولت مرکزی در استان های کشور است. در همین زمینه ایجاد و تشکیل یک تیم حتی چابک برای اجرای برنامه های این نهاد خود میتواند مجددا بوروکراسی زا باشد.

در مورد اهداف کلان و خرد الگوی مثلث توسعه اقتصادی، بطور دقیق تبیین و تعیین نگردیده است که چگونه و با چه رویکرد و منابعی رشد اقتصادی 8 درصدی و یا کاهش نرخ بیکاری به سطح 7 درصد دست یافتنی خواهد بود. در شرایطی که تحلیل رفتن سرمایه های اجتماعی نگران کننده است.

از دیگر مشکلات اساسی الگوی مثلث توسعه اقتصادی آنکه به مسئله ثبات مدیریتی در کشور و استان و تاثیر آن بر پایائی اینگونه طرحها که در بیشتر مواقع عمر آنها فقط به درازای عمر مدیریتی مسئولان است، اشاره ای نشده است.

اینگونه الگوهای توسعه اصولا از طریق اجرای آن بصورت یک طرح پایلوتی در فضا، زمان و مکانی محدودتر مورد امکان سنجی و ارزیابی قرار میگیرد و بر اساس نتایج حاصله در مورد  اجرا و تعمیم الگو به لایه های وسیع تر تصمیم سازی میشود. در حالیکه هیچگونه سابقه یا تجربه ای از اجرای این مدل بصورت پایلوت در شرایط واقعی خراسان رضوی گزارش و یا مشاهده نمی شود.

مبانی پایه و اصول خدشه ناپذیر توسعه پایدار و همچنین تاب آوری اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی خانوارهای روستائی در طراحی این الگو و فرایند اجرائی آن مورد توجه قرار نگرفته است.

در مجموع و بطور خلاصه، هر چند که تلاش برای ارائه الگوی توسعه منطقه ای مبتنی بر واقعیات موجود و در راستای ایجاد همگرائی اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در شرایط فعلی کشور و استان خراسان رضوی امری ضروری می نماید اما به یقین بدون توجه به موارد مذکور و صرف ارائه یک الگو برای نیل به توسعه کفایت لازم را در بر نخواهد داشت و موفقیت آن مشروط به رفع موانع پیش گفته است.

عضو هیئت علمی اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۲۳ دی ۱۳۹۸, ۱۳:۳۹


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها