دنیای اقتصاد از آخرین وضعیت مشهد به عنوان شهر جهانی گوهرسنگ‌ها گزارش می‌دهد

ضرورت تغییر نگاه به گوهرسنگ‌ها

۸ مهر ۱۳۹۸ کد خبر : 2424
دنیای اقتصاد؛ سعید کریم‌پور- سال 95 بود که مشهد به همراه شهرهای اصفهان، تبریز و همدان در لیست 19 شهر صنایع دستی جهان قرار گرفت که از آن بین مشهد به عنوان شهر جهانی گوهر سنگها تا سال 2020 شناخته شد. اصفھان به عنوان شھر صنایع دستی، تبریز شھر جھانی فرش و لالجین همدان شھر جھانی سفال. خراسان رضوی یکی از متنوعترین استانھای گوھر سنگھاست و ٨۵ درصد واحدھای تراش گوھرسنگھا در مشھد واقع شده اند. سالانه ٩ تن عقیق و ۶ تن نگین فیروزه در مشھد تولید می‌شود. ٣ واحد طراحی جواھرات در مشھد تأسیس شده و به ھمت ھنرمندان و مسئولان خراسان رضوی نخستین برندھای جواھرسازی به اسم این استان به ثبت رسیده است.

بیش از 1500 کارگاه فردی جمعی و گروهی در حوزه سنگ در این شهر وجود دارد و پس از آن همدان با حدود 200 کارگاه در رده دوم قرار دارد. اما مشهد تا الان چقدر در این حوزه موفق عمل کرده تا این نام بعد از سال 2020 هم بار دیگر برای این شهر تثبیت شود؟

حسین زارع صفت، مدیرکل اسبق میراث فرهنگی خراسان رضوی از برنامه این سازمان برای شناسنامه دار شدن سنگها گفته بود تا از عرضه سنگھای تقلبی جلوگیری شود.  ساخت پایانه صادراتی و منطقه ویژه اقتصادی در مجاورت یکی از معابر گمرکی ، ایجاد شھرک فناوری سنگھای قیمتی در مشھد و ھمچنین افزایش سھم صادراتی در کشور طبق سند چشم‌انداز سه تا پنج ساله از دیگر برنامه ھایی بود که مدیرکل وقت خبر از تصویب شان در شورای سیاستگذاری سنگهای قیمتی داده بود.

 

گوهرسنگ؟

گوهرسنگ یا جواهر دسته‌ای از کانی‌هاست که با برخی ویژگی‌ها از سایر کانی‌ها، مواد معدنی و سنگ‌ها متمایز می‌شود. مشخصات اصلی یک گوهرسنگ زیبایی، درخشش و جلای آن است. گوهرسنگ‌ها ظرفیتی است که از دیرباز در ایران وجود داشته و استفاده از آن نیز در خوی انسانی نهفته است. به طور کلی برای گوهرسنگ‌ها استفاده‌هایی نظیر بهره‌های درمانی، تزئینی، آیینی و مذهبی تعریف شده است. ایران یکی از نقاطی است که از دیرباز تاکنون در آن گوهرسنگ‌ها چه در معادن و چه در فرهنگ استفاده مردم آن وجود داشته و به گفته برخی کارشناسان ایران نخستین کشوری است که این صنعت در آن پایه‌گذاری شده است. در دوره معاصر با وجود کمرنگ شدن این پیشه، هنر مربوط به گوهرسنگ‌ها فراموش نشده و خراسان، به ویژه شهر مشهد، هنوز هم پایگاه مهمی برای فعالان حوزه گوهرسنگ‌ها به‌شمار می‌آید. در کنار این، مشهد و خراسان از نظر معادن مربوط به گوهرسنگ‌ها نیز از غنای خاصی برخوردار است. در حال حاضر باکیفیت‌ترین فیروزه جهان در این منطقه استخراج و بیش از 15 نوع از گوهرسنگ‌ها در معادن خراسان رضوی یافت می‌شود. این گوهرسنگ‌ها عبارت است از گارنت، انواع عقیق، فیروزه، انواع کواتز، انواع ژاسپر، آکوامارین و آثار یاقوت.

 

خراسان؛ خاستگاه گوهرسنگ‌ها

مدیرکل پیشین میراث فرهنگی خراسان رضوی با اشاره به استفاده‌های اقتصادی از گوهرسنگ‌ها در تاریخ زندگی بشر می گوید در گذشته های دور مساله تجارت سنگ به خصوص لاجورد و عقیق رواج زیادی داشته، به طوری که شخصی به نام «جرجی هرمن» باستان‌شناس دریافته در هزاره چهارم و پنجم پیش از میلاد جاده ابریشم و خراسان بستر تجارت این سنگ‌ها بوده که از بدخشان افغانستان استخراج می‌شده و در شهر سوخته سیستان فراوری و نهایتا به بین‌النهرین و سایر نقاط جهان صادر می‌شده است.

رجبعلی لباف خانیکی به اهمیت این سنگ های قیمتی در دوره اسلامی اشاره می کند و  از خواجه نصیر طوسی یاد می‌کند که بزرگترین معدن‌شناس ایرانی در عصر خود بود و کتاب تنسوخ‌نامه ایلخانی را در این خصوص نگاشت و گوهرسنگ‌ها را معرفی کرده است. او به خام فروشی فیروزه انتقاد می‌کند اما در عین حال معتقد است نباید به گوهرسنگ ها تنها نگاه اقتصادی داشت چرا که این صنعت پیشینه فرهنگی دارد. بر اساس بررسیهای لباف خانیکی شواهد تاریخی زیادی وجود دارد که خراسان بزرگ جایگاه اولیه و مبدا صدور گوهرسنگ‌ها بوده و این سنگ ها از حدود 7000 سال پیش به عنوان یک نماد فرهنگی در اختیار ایرانی ها بوده است.

همه این پیشنیه و ظرفیت‌ها موجب شد که در سال 1395 و با تایید شورای جهانی صنایع دستی، مشهد به عنوان شهر جهانی صنایع دستی گوهرسنگ‌ها انتخاب شود و قرار است این عنوان را تا سال 2020 حفظ کند. با این حال به عقیده برخی کارشناسان نگاه به هنر گوهرسنگ‌ها در کشور ما نگاهی صنعتی نیست و ازاین جهت ابعاد اقتصادی این هنر مورد توجه زیادی قرار نگرفته است.

اقدامات انجام شده در شهر جهانی گوهرسنگ‌ها

ملیحه سلطانی دبیر شهر جهانی گوهرسنگها درباره اقدامات انجام شده پس از کسب این عنوان جهانی برای مشهد می گوید تاکنون در این زمینه گامهای بزرگی در حوزههای اجتماعی و فرهنگی برداشته شده ولی در حوزه اقتصادی هنوز اتفاقی رخ نداده است.  پیش از آن که مشهد شهر جهانی گوهرسنگها شود همیشه این ظرفیت در مشهد بوده و گوهرسنگها جزو سوغات آن بوده است اما هیچ موزه و مرکز منسجمی که این ظرفیت را متمرکز و گردشگران را حفظ کند، وجود نداشت.

«در حال حاضر و پس از 3 سال، 3 موزه در مشهد راهاندازی شده و با توجه به آمار، 1.5 تا 2 ساعت از وقت گردشگران را میگیرد. 2 مورد از این موزهها با همراهی بخش خصوصی ایجاد شده و یک مورد آن نیز با کمک سازمان زمینشناسی در پارک موزه علوم زمین راهاندازی شده است. همچنین تلاش کردهایم در حوزه زیرساختسازی و آموزش کار کنیم. از آذرماه 95 قرار شد یک هنرستان تخصصی در این زمینه راهاندازی شود که اولین هنرستان هنرهای اسلامی باشد و امسال قرار است این هنرستان در آبان ماه افتتاح شود. از این رو مشهد نخستین شهر جهانی است که موزه و مدرسه تخصصی در چنین زمینهای دارد.»

سلطانی به مصوبه ای برای راهاندازی مرکز ملی گوهرسنگها اشاره می‌کند و می‌گوید قرار است فضایی باشد که نیازهای مرتبط با یک تاجر، گردشگر و مهارتآموز در یک بسته به او ارائه شود. در واقع در این مرکز همه کارهایی که یک نفر علاقهمند به گوهرسنگها دنبال میکند، ارائه خواهد شد. او به همکاری با بخش خصوصی برای آموزش طراحی گوهرسنگ ها اشاره می‌کند و از ایجاد اشتغال حدود 60 نفری درگام اول خبر می دهد و صادرات زیورآلات طراحی شده را هدف کارشان معرفی می کند.

نگاه به گوهرسنگ ها «صنفی» و نه «صنعتی» بوده است

رئیس انجمن طلا، جواهر، نقره و سنگ‌های قیمتی خراسان رضوی هم با تاکید بر اینکه شهر جهانی گوهرسنگ‌ها تنها یک نام نیست می‌گوید این عنوان باید مفهوم و معنایی را به منصه ظهور برساند. یک شهر جهانی از چند جهت اهمیت دارد. از یک سو ما را به دنیا معرفی می‌کند و از دیگر سو برخی مراودات جدید را به وجود می‌آورد. به نظر شهرام مرصعی ایران قابلیت بالایی برای جذب نیرو و ایجاد شغل در این حوزه دارد اما کشور ماه هنوز از زیرساخت‌های لازم برخوردار نیست.

مرصعی پیشنهاد می دهد که تعداد زیادی المان به تناسب این موضوع در سطح شهر از سوی شهرداری راه‌اندازی شود. او که که رساله دکتری اش را به موضوع گوهرسنگ ها اختصاص داده  معتقد است باید روی حوزه‌های عملیاتی‌تر در این زمینه کار کنیم و بتوانیم کارگاه‌های تولیدی خود را افزایش داده و واحدهای متعددی برای تجارت سنگ‌های قیمتی ایجاد کنیم. مرصعی از قوانین بسیار سختگیرانه‌ای در مورد واردات مواد خام گلایه می ‌کند و می گوید این محدودیت ها بزرگترین ضربه را به این صنعت زده است و علتش هم این است که به این کار به عنوان یک صنعت نگاه نشده بلکه نگرش صنفی به آن وجود داشته است.

 

 

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۸ مهر ۱۳۹۸, ۱۲:۲۹


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها