روایتی از مشکل 20 ساله صادرات خراسان رضوی

پای مافیای واگن در میان است؟

۱۱ شهریور ۱۳۹۸ کد خبر : 2403
دنیای اقتصاد، زهرا صفدری- سالهای سال است که صادرکنندگان خراسان رضوی از کمبود واگن برای صادرات به آسیای میانه میگویند؛ مشکلی که بارها با راهکارهایی به مثابه مسکّن به طور موقت برطرف شده و سال بعد، آش همان آش و کاسه همان کاسه...

 

کمبود واگن در سه مقطع از سال که اوج صادرات به کشورهای آسیای میانه است، بروز و ظهور میکند؛ قبل از تعطیلات نوروز، ماه رمضان و در آستانه پاییز یعنی همین روزهای پیش رو.

فعالان اقتصادی معتقدند با یک پادرمیانی اساسی از سوی دولت و برقراری دیپلماسی مناسب با ترکمنستانی ها، این مشکل یکبار برای همیشه حل میشود اما این اتفاق تاکنون رخ نداده و آنطور که باید، رقم نخورده و 20 سال است که صادرکنندگان خراسانی با کمبود واگن دست و پنجه نرم میکنند.

نکته دیگر این است که راه آهن در گذشته اجازه وارد کردن واگن توسط بخش خصوصی را نمیداد اما امسال این بحث تا حدی مطرح شد و به چند شرکت هم مجوزهایی داده شد، هر چند برخی فعالان اقتصادی معتقدند این کار اساسا اشتباه است و راه اهن به عنوان متولی اصلی باید توزیع کننده واگنهای وارد شده باشد تا از هر نوع فساد احتمالی جلوگیری کند؛ با این همه، راه آهن کشور به این موضوع ورود نمیکند و شرکتهایی که غیرمستقیم به راه آهن وابسته اند این کار را انجام میدهند که کارشان هم شفاف نیست و بنا به ادعای صادرکنندگان خراسان رضوی، در آینده ممکن است این واردات واگن و نحوه اجاره دادن آنها موجب ایجاد گردش مالی غیرقانونی شود.

در نشست اخیر کمیسیون تجارت اتاق بازرگانی خراسان رضوی که با حضور سرپرست سازمان توسعه تجارت برگزار شد، محمدحسین روشنک، رئیس کمیسیون به همین مشکل اشاره کرد و خواستار فکری جدی از سوی دولت برای این قضیه شد؛ بخشی از نشست دبیرخانه شورای گفتگوی دولت و بخش خصوصی استان نیز در هفته ای که گذشت، به بررسی این موضوع اختصاص داشت؛ صادرکنندگان خراسانی موضوع را به دبیرخانه شورای گفتگو کشاندند تا اینبار مساله را به مطالبه ای در سطح ملی تبدیل کنند.

البته علی اکبر لبافی رئیس دبیرخانه شورای گفتگوی خراسان رضوی به برگزاری جلسات و نشستهای مختلفی برای حل این موضوع در گذشته اشاره کرد و گفت با وجود تفاهماتی که در نشستها داشتیم اما این تفاهمات نتوانسته به طور اساسی و ریشه ای مشکل استان را در زمینه کمبود واگن حل کند و تنها در مقطعی موجب تسهیل گری شده است. او به این نکته هم تاکید کرد که «برای حل ریشه ای این مشکل نیاز به پیگیری اقداماتی ملی داریم و باید راهکاری اساسی ارائه دهیم».

راه آهن و وزارت راه، تامین واگن صادراتی را ماموریت ذاتی خود نمی دانند

رئیس کمیسیون تجارت اتاق مشهد هم که در آن نشست حضور داشت، با تاکید بر اینکه در خراسان اصلی ترین زیرساخت مورد نیاز برای صادرات که از خود کالا هم مهمتر است، حمل و نقل ریلی است، گفت: حمل کالا با کامیون به کشورهای آسیای میانه برای ما به صرفه نبوده و زمان‌بر نیز هست. روشنک افزود: مشکل کمبود واگن برای صادرات به راه آهن خراسان برنمی گردد زیرا خراسانیها همه تلاش خود را کرده اند. مشکل این است که راه آهن کشور سال هاست این مهم را به عنوان وظیفه خود نمی شناسد و حل کردن این مشکل را امتیاز مثبتی برای خود تلقی نمی کند.

«وزارت راه نیز این موضوع را به عنوان یک مشکل به رسمیت نشناخته یا اهمیت چندانی به آن نداده است» روشنک با بیان این مطلب تصریح کرد: اگر مشکل واگن نمی داشتیم، سالانه یک تا دو میلیارد دلار صادرات اضافی می توانستیم داشته باشیم اما متاسفانه این مشکل قدیمی به رغم پیگیری ها و مطالبه گری های مختلف همچنان به قوت خود باقی است.

وی خاطرنشان کرد: ما پیشنهاد دادیم در مقاطعی دولت اجازه دهد تا از طریق یک شرکت به پشتیبانی کمیسیون تجارت اتاق و اتحادیه صادرکنندگان، واگن وارد کشور و در سرخس تحویل راه آهن شود و خود راه آهن متولی توزیع واگن ها باشد، نه حتی شرکتی که واگن را وارد کرده اما از این پیشنهاد ما برداشت اشتباه و سوء استفاده شد، در صورتی که از نظر ما تامین واگن صادراتی ماموریت ذاتی و بنیادی راه آهن و وزارت راه است.

روشنک باز هم پیشنهاداتی برای حل این مشکل ارائه داد؛ او گفت: راه آهن مسئولیت تامین واگن را به عهده بگیرد و باید نیازها در این زمینه را به طور کامل تامین کند. پیشنهاد دیگر ما برای وزارت راه و راه آهن جمهوری اسلامی این است که خراسان را به مثابه یک بندر برای راه آهن به رسمیت بشناسند؛ راه آهن مشهد به عنوان پایانه تخلیه و بارگیری درنظر گرفته شود تا واگن ها به سرعت بروند و برگردند و از تاخیر 20 روزه جلوگیری کنیم. اما چون یک شرکت که از کارکنان بازنشسته راه آهن تشکیل شده، کار ورود واگن را عهده دار است و خود راه آهن نیز به دنبال کسب درآمد از ورود واگن ها به مسیر داخلی است، راه به جایی نمی بریم. از سویی می بینیم که مسئولان کشور از تفویض اختیار لازم به استان در این زمینه شانه خالی می کنند.

وی تصریح کرد: به دنبال آن هستیم که واگن های ایرانی بتوانند در کشورهای آسیای مرکزی سیر کنند و این سیر اقتصادی باشد اما در حال حاضر ما در صادرات مستاجر بازارهای هدف هستیم و تامین واگن باید از طریق آن ها صورت گیرد.

رئیس اتحادیه صادرکنندگان خراسان رضوی تاکید کرد: ما می گوییم راه آهن جمهوری اسلامی و بالاتر از آن دولت جمهوری اسلامی باید بداند مرز شرقی تحریم نیست و از اینجا می توانیم کالا به چین و روسیه بفرستیم و ارز حاصل از آن هم قابل بازگشت است. معتقدیم که راه آهن باید در درازمدت زیرساخت ها را ارزش گذاری کند و سهم خود و بخش خصوصی را از حمل و نقل تعیین و رقابت را تقسیم کند.

وی ادامه داد: اگر سوبسیدهای راه آهن نباشد صاحبان واگن در کشور هم نمی توانند کاری انجام دهند. در شرایط فعلی تنها راه این است که دولت از وزارت راه و وزارت از راه آهن بخواهد و راه آهن اختیار را به خراسان بدهد و مشهد بندر بارگیری و حمل واگن تلقی شود. دولت باید در این زمینه به راه آهن سوبسید بدهد و از این محل مشکل ما حل شود.

 

در صادرات مستاجر بازارهای هدف هستیم

«هم اکنون ترکمنستان واگن کافی در اختیار دارد و درخواست ما از راه آهن این است که ارتباطات و رایزنی لازم را صورت دهد تا واگن ها را وارد کشور کنیم» این بخشی از سخنان کاظم شیردل نایب رئیس اتاق مشترک ایران و تاجیکستان است؛ او گفت: در سه چهار ماه اخیر واگن وارد شده؛ واگنهایی که باید به طور رایگان به صادرکنندگان می دادند اما 120 تا 150 دلار بابت هر یک از آنها اخذ میشود. شیردل مدعی شد «شرکت هایی هستند که غیرمستقیم به راه آهن وابسته‌اند و برای وارد شدن واگن ها طوری عمل می کنند که سود ببرند؛ تقاضای ما این است که راه آهن خود به این موضوع ورود کند و ما هم کمک می کنیم و مشکل سه ماهه برطرف می شود».

مجید جلیلی نایب رئیس اتاق مشترک ایران و ترکمنستان نیز بدهی ایران به ترکمنستان، به صرفه نبودن ارسال کالا در این فصل به ایران، تغییر مسیر ارسال کالا به ایران، لجاجت های طرف مقابل و... را از جمله دلایل بروز مشکل در تامین واگن خواند و گفت: پیشنهاد ما این است که کمیته حقیقت یابی در این زمینه تشکیل شود؛ این کمیته در بسیاری موارد کارآمد بوده و شاید بتوان با این کمیته بعد از 20 سال مشکل کمبود واگن را مرتفع کرد. ما هم می توانیم در اتاق مشترک در این بخش کمک کنیم.

بخش خصوصی آماده سرمایه‌گذاری در موضوع واگن است

سید قاسم حسینی عضو هیات مدیره انجمن شرکت های حمل و نقل بین المللی خراسان هم با بیان اینکه پتانسیل هایی در استان وجود دارد که نادیده گرفته می شوند، تصریح کرد: انجمن ما استعداد کمک کردن به اتحادیه صادرکنندگان را دارد اما همواره نادیده گرفته می شود. ما مشکل واگن را سال ها مطرح کردیم و این مشکل همیشه با مسکّن موقتی برطرف شده اما ریشه یابی نمی شود. وی افزود: با توجه به اینکه مسائل اقتصادی اولویت امروز کشور است، وزیر باید گام های موثری در این زمینه بردارد و از دیگر سو، دستگاه دیپلماسی کشور به این موضوع می تواند کمک بسیاری داشته باشد. حمل و نقل جاده ای برای ما گران تمام می شود و اکنون فرصت مناسبی برای ایجاد کنسرسیوم با ترکمنستان و دیگر کشورهای همسایه است. این مشکلی است که تا دولت عزمی نداشته باشد و تصمیم نگیرد، برطرف نمی شود اما ما در بخش خصوصی آماده سرمایه گذاری در بحث واگن هستیم.

پیشنهاد تعیین ایستگاه شهید مطهری در خراسان به عنوان پایانه کالاهای تجاری آسیای میانه

اما موسی صفایی، رئیس بازرگانی راه آهن خراسان از انعکاس مطالبات بخش خصوصی و دولتی استان به راه آهن جمهوری اسلامی و تلاش راه آهن برای حل مشکل واگن گفت؛ او همچنین مدعی شد که راه آهن به دنبال این است که به بخش خصوصی برای حل مشکل کمبود واگن نقشی بدهد و از حضور این بخش استفاده کند. صفایی تصریح کرد: اینکه راه آهن متولی وارد کردن راه آهن باشد، خوب است اما آنچه از مذاکرات ما با راه آهن ترکمنستان بر می آید این است که طرف ترکمن اعلام کرده ما با بخش خصوصی شما طرف هستیم. راه آهن مکانیزم ورود واگن توسط بخش خصوصی را ارائه داد و 35 شرکت اعلام آمادگی کردند و شماری از آن ها هم تاکنون 29 واگن را وارد کرده اند و اینکه این رویه ادامه داشته باشد یا تغییر کند، منتظر دستور راه آهن جمهوری اسلامی هستیم.

روشنک در واکنش به این موضوع به دنیای اقتصاد گفت: راه آهن به حدود 80 شرکت بخش خصوصی مجوز ورود واگن را داد که البته بسیاری از آنها واسطه اند؛ این شرکتها واگنها را وارد میکنند اما به دلیل رقابت برای در اختیار گرفتن واگن در آن سوی مرز، قیمتها را بالا میبرند و وقتی در داخل ایران واگن را واگذار میکنند، قیمت بالا میدهند و این درصورتی است که ما هنوز به فصل صادرات نرسیده ایم و در آن زمان ممکن است برای هر واگن کرایه ای 3- 4 هزار دلاری طلب کنند که این مبالغ غیرقانونی است. وی تصریح کرد: ما از قدیم گفتیم وقتی استاندارد برای بازنشسته هایش مجوز آزمایشگاه صادر کند، راه آهن برای بازنشسته هایش شرکت حمل و نقل ریلی ایجاد کند و جهاد کشاورزی برای بازنشسته هایش شرکت مرتبط ایجاد کند، فضای کسب و کار را از شفافیت می اندازد.

لبافی، رئیس دبیرخانه شورای گفتگوی خراسان رضوی نیز گفت: راه آهن جمهوری اسلامی بر ورود بخش خصوصی به این موضوع و تامین واگن های مختلف در فصول گوناگون تاکید دارد؛ از طرفی اصرار بخش خصوصی نیز بر این است که دولت مداخله کند تا در قالب تفاهم نامه با کشورهای مختلف این اتفاق بیفتد و شفاف سازی و روان سازی لازم صورت بگیرد.

وی افزود: بخش دولتی باید ورود کند و دو وزارتخانه با کشورهای مقصد شفاف سازی کنند و به توافق برسند و آن را در قالب تفاهم نامه ای برای عقد قرارداد تنظیم کنند.

در پایان این نشست بار دیگر روشنک به ارائه پیشنهاداتی برای حل این مشکل پرداخت و گفت: پیشنهاد ما قبول مسئولیت تامین زیرساخت های صادراتی شرق کشور از سوی دولت است؛ دولت باید شرق کشور را در حوزه تجارت تقویت کند. پیشنهاد دیگر این است که وزارت راه تامین واگن را به عنوان اصل موضوع خود قبول کند و نکته دیگر اینکه مجوزهای واردات واگن را صادر نکنند چون کاری غیر قانونی است و هر وجهی که بابت کرایه واگن گرفته می شود، باید قبض رسمی داشته باشد اما هم اکنون نه پرداخت کننده می تواند مبالغ را ثبت کند و نه گیرنده. اگر تا دو ماه آینده این موضوع حل نشود، یک گردش مالی غیرقانونی ایجاد خواهد شد.

وی خاطرنشان کرد: پیشنهاد آخر ما این است که ایستگاه شهید مطهری در خراسان به عنوان پایانه تخلیه و بارگیری کالاهای وارده و صادره به آسیای میانه قرار گیرد؛ چون واگن های ما نمی توانند به آسیای میانه بروند و این کشورها هم تعداد محدودی واگن دارند. در حال حاضر 1200 واگن روی ریل کشورمان هست که می توانند حرکت کنند و بار را ببرند اما راه آهن به بهانه درآمد بیشتر آن ها را در ریل های داخلی به حرکت در می آورد.

 

 

 

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۱۱ شهریور ۱۳۹۸, ۱۲:۱۴


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها