وقتی سیل تمام شد برنامه پسا سیل چیست؟

۲۸ مرداد ۱۳۹۸ کد خبر : 2392
سیدحسین ثنایی‌نژاد باران که تند شد و مدت زیادی بارید به گمان اینکه حتما در دره های اطراف مشهد سیل جاری شده است راهی آن مناطق شدم. دره زشک اولین مقصدم بود. به منطقه خطر که رسیدم نیروی انتظامی راه را بسته بود و به کسی اجازه عبور نمی داد. منطق کار درست بود! حفظ امنیت مردم در برابر سیلی که هر لحظه بیم آن می رفت خسارت بیشتری وارد کند و جان عابرین را به خطر اندازد. با نشان دادن کارت شناسایی خود و بیان اینکه برای مطالعه سیل عازم منطقه هستم از فرمانده آنها اجازه عبور گرفتم.

در بالا دست چندین قطعه از جاده بوسیله سیل تخریب شده بودند. نیروهای امداد با بیل های مکانیکی و همچنان تحت حفاظت پلیس مشغول ترمیم و تقویت نقاط خطر خیز بودند. ساختمان ها و رستوران هایی چند که بدون رعایت حریم رودخانه ساخته شده بودند تخریب شده بودند و پلیس مراقب باقیمانده اموال این ساختمان های تخریب شده مشغول نگهبانی!

اکنون چند ماهی می گذرد از زمانی که سیل های بزرگی در بسیاری از مناطق کشور خرابی به بار آوردند. در این مدت چندین بار از همان منطقه و مناطق مشابه دیگر بازدید کرده ام. هیچ اتفاق جدیدی نیافتاده است، بجز اینکه آب شستگی ها را موقتا ترمیم کرده اند و ساختمان ها و رستوران های تخریب شده را نیز دوباره در همان منطقه خطر برپا ساخته اند!

نمی دانم پس از سیل آن همه پلیس و نیروهای مهندسی متخصص کجا رفته اند که این مردم سهل انگار به حال خودشان وانهاده شده اند تا باز مسیل ها را تنگ کنند و خطر سیل خیزی را افزایش دهند تا باز روز خطر برسد و آن نیروها کارشان را شروع کنند!

آنچه در بالا توضیح دادم نمونه کوچکی بود از بی برنامگی پساسیل! هنوز معلوم نیست با متجاوزین به حریم رودخانه ها چه برخوردی می شود. هنوز معلوم نیست چه تغییری در برنامه های آبخیزداری بالادست حوضه های سیل خیز انجام می شود تا بارش شدید دیگری سیل خانمان برانداز دیگری پدید نیاورد. هنوز معلوم نیست مدیریت سدهایی که برای کنترل سیل ساخته شده اند، چه تغییری خواهد کرد تا در آینده با رها سازی بی برنامه آب این سدها سیل دست ساز ایجاد نشود. هنوز معلوم نیست بیمه چه اصلاحی در برنامه هایش انجام می دهد تا بتواند پوشش موثرتری برای کشاورزان و سایر آسیب دیدگان داشته باشد. هنوز معلوم نیست اصولا سیستم امداد و نجات نیازی دیده است که وضعیت خدمات رسانی اش را به هنگام وقوع سیل بهبود بخشد! هنوز معلوم نیست هیچ برنامه آموزش عمومی برای مردم تدارک دیده شده است تا در حوادث مشابه آینده بتوانند برخورد صحیحی با آنها داشته باشند. هنوز معلوم نیست که آیا مجلس شورای اسلامی به فکر اصلاح قوانین موجود و یا تصویب قوانین جدید افتاده است تا بتواند در حوادث آینده مسائل حقوقی این حوادث را حل و فصل کند.

به گمان من سیستم مدیریت کشور در برابر بلایایی مانند سیل مبتنی بر مدیریت بحران است نه مدیریت ریسک! این نوع مدیریت منتظر می ماند تا حادثه بحران ساز رخ دهد، آنگاه با شتاب تمام، همه نیروهایش را (نه چندان هماهنگ البته) به مناطق حادثه دیده می فرستد تا بحران را مهار کنند. پس از کنترل بحران، نیروها به کار معمول شان برمی گردند تا روزی دیگر و بحرانی دیگر!

مدیریت ریسک اما به گونه ایست که تمام زیرساخت ها و طرح های عمرانی بر اساس میزان احتمال وقوع حادثه در هر محل اجرا و ساخته می شوند. اگر چنین ساختار مدیریتی حاکم باشد اصولا حوادثی که واقع می شوند، منتهی به بحران نمی گردند تا کسی بخواهد آنها را مهار کند. در چنین نوع مدیریتی است که سیستم همواره برای وقوع حادثه آمادگی کامل دارد.

پس از وقوع سیل های ابتدای سال جاری، ما در دانشگاه به این فکر افتادیم که زیرساخت های علمی مدیریت ریسک سیل را فراهم سازیم و در ادامه همین کار را برای سایر مخاطرات انجام دهیم. سپس از مسئولان اداره کشور بخواهیم به دستاوردهای علمی ما در این زمینه توجه کنند و اگر مقبول شان افتاد، آنها را به کار گیرند تا سیستم از مدیریت بحران به مدیریت ریسک تغییر کند.

برای این کار یک دبیرخانه پژوهشی ویژه مدیریت سیل در دانشگاه فردوسی مشهد تشکیل شده است. این دبیرخانه یک طرح جامع مدیریت سیل تدوین کرده است که امید می رود با حمایت مسئولین امر بتوان آن را به سرعت به انجام رسانده و  نتایج آن در راستای تغییر ساختاری مدیریت بحران به مدیریت ریسک استفاده شوند.

در اینجا با سپاس فراوان از روزنامه دنیای اقتصاد برای انتشار یادداشت های "وقتی سیل آمد..." این مجموعه را به پایان می برم، بدان امید که این اندک، کمکی هرچند کوچک باشد برای تعریف سرفصل هایی در زمینه مدیریت سیل کشور. اگر مسئولان روزنامه صلاح بدانند، تلاش خواهم کرد آنها را در مجموعه جداگانه ای تدوین و برای مسئولان امر در سازمان های ذیربط ارسال کنم، بدان امید که مورد استفاده قرار گیرند.

عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۲۸ مرداد ۱۳۹۸, ۱۲:۰۱


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها