وقتی سیل آمد چه کسی به فکر گردآوری داده های میدانی بود؟

۱۰ تیر ۱۳۹۸ کد خبر : 2348
اولین گام در راه پرفراز و نشیب دانش مشاهده و اندازه گیری است که برای پژوهشگر داده می سازد. مجموعه داده ها را که مرتب کنند تبدیل به اطلاعات می شود. به مجموعه ای از اطلاعات در یک موضوع خاص آگاهی گفته می شود و با ارتباط شبکه منظمی از آگاهی ها دانش پدید می آید.

به عنوان کسی که نزدیک به سه دهه است با داده و اطلاعات و پردازش آنها سر و کار دارد، باید اقرار کنم گردآوری داده، یعنی همان پایه و اساس علم و دانش در کشور ما دچار چالش های جدی است. این مشکلات برای فراهم سازی داده هایی است که در شرایط معمول و غیر اضطراری باید تهیه شوند. جمع کردن اطلاعات در شرایط اورژانس متاسفانه به نظر می رسد اصولا بی صاحب است! در این یادداشت به بررسی وضعیت داده های مرتبط با سیل می‌پردازم.

معمولا ایستگاه های هواشناسی در سطح زمین و جو بالا پارامترهای جوی را اندازه گیری می کنند و ایستگاه های هیدرومتری مشخصات جریان آب رودخانه ها را. تا همین جای کار مشکل دوگانگی مدیریت شبکه این ایستگاه های اندازه گیری کیفیت و کمیت داده های هواشناسی و هیدرولوژی کشور را با مشکل مواجه می کند. زیرا شبکه ایستگاه های هواشناسی زیر نظر وزارت راه و مسکن و شهرسازی است و ایستکاه های هیدورومتری به اضافه شبکه عظیمی از ایستگاه های بارانسنجی و تبخیر سنجی زیر نظر وزارت نیرو اداره می شوند. بررسی ها نشان می دهند که داده های این دو وزارتخانه متولی گردآوری یک نوع داده با هم سازگار نیستند! علاوه بر این نه پراکندگی این ایستگاه ها در سطح کشور متناسب با توپوگرافی و سایر تغییرات محیطی است و نه پوشش کاملی را برای کل کشور فراهم می سازند.  در برخی موارد مانند اندازه گیری های جو بالا تعداد ایستگاه های اندازه گیری داده ها بسیار ناامید کننده است.

از نظر تجهیزات پیشرفته اندازه گیری و پایش پارامترهای هواشناسی مانند رادارهای هواشناسی تقریبا دستمان خالی است زیرا علیرغم وجود تعداد انگشت شماری از این رادار ها (ففط ۹ دستگاه)، داده های مورد اعتمادی نمی‌توان از همین تعداد اندک هم فراهم ساخت! نقص اندازه گیری، عدم اندازه گیری مداوم و منظم و نیز ضعف تجهیزاتی این ایستگاه ها نیز مشکلات مضاعفی در این میدان است.

آنچه در بالا ذکر شد مشکلات گردآوری داده های مرتبط با سیل در شزایط معمولی است. در جریان سیل های اخیر کشور معلوم شد که شبکه های اندازه گیری چه در سازمان هواشناسی و چه در وزارت نیرو، آمادگی لازم را برای شرایط اضطراری وقوع سیلاب هایی از این دست ندارند.

یکی از مسئولین وزارت نیرو می گفت سیل در استان لرستان تعدادی از ایستگاه های هیدرومتری را کلا ویران کرده است. او با افتخار توضیح می داد که مسئولین این ایستگاه ها اما در محل ایستگاه مانده و جریان سیلاب را همچنان با چشم تخمین زده و گزارش کرده اند!

البته کار آن مسئولین ایستگاه شایسته تقدیر است اما یک سازمان مسئول باید برای شرایط اینچنینی از قبل پیش بین کرده و تجهیزات مناسب چنین شرایطی را در اختیار اپراتورهای خود قرار دهد.

داده های سیل اما فقط به هیدرولوژی و هواشناسی محدود نیست. سیل که می آید تمام بخش های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و حتی امنیتی مناطق سیل زده را دگرگون می سازد. این دگرگونی مسلما شرایط جدیدی به وجود می آورند و داده های جدیدی باید از این شرایط جمع آوری شوند. متاسفانه هیچ سازمان و ساز و کار مشخصی برای گردآوری چنین داده هایی وجود ندارد. به همین دلیل هم آمارهای ضد و نقیض فراوانی اعلام می شوند.

لازم به ذکر است که این داده ها باید در همان روزهای حادثه گردآوری شوند زیرا با فرونشستن سیل، بسیاری از آنها تغییر می‌کنند و دیگر نمی توان به داده های اولیه دست پیدا کرد. به همین دلیل اکنون هیچکس دقیقا نمی داند در سیل اخیر چه تعداد آواره شدند، هر خانواده به چه میزان آسیب دید، چه نوع مسائل و مشکلاتی برایشان پیش آمد؟ به چه میزان به این مشکلات رسیدگی شد و ده ها مسئله دیگر که چون آمار مربوط به آنها به موقع جمع آوری نشدند، برای همیشه از دست محققین و پژوهشگران و برنامه ریزان خارج شده و ما مانده ایم با دستان خالی از یک تجریه عظیم که نمی توانیم از این‌ تجربه در موارد مشابه آینده به صورت موثر استفاده کنیم.

بنابر این پیشنهاد می کنم مدیریت بحران کشور یک سامانه قدرتمند و موثری ایجاد کند تا در زمان وقوع سیل و یا هر حادثه دیگر فقط به گرد آوری داده های مرتبط مشغول باشد. مسلما در این صورت است که می توان با روش های علمی این داده ها را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و راهکارهای مناسبی برای مدیریت چنین حوادثی در آینده پیدا کرد.
 عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۱۰ تیر ۱۳۹۸, ۱۰:۵۷


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها