ناظر گمرکات خراسان رضوی در گفتگوی تفصیلی با دنیای اقتصاد مشکلات گمرکات مرزی استان را تشریح کرد

محدودیت‌های گمرکی ترکمنستان و امکانات افغانستان

۹ اردیبهشت ۱۳۹۸ کد خبر : 2295
دنیای اقتصاد، زهرا صفدری، سعید رضاییان- اواخر اسفندماه پارسال بود که در گزارشی میزان پاسخگویی مدیران دستگاه‌های اقتصادی خراسان رضوی به خبرنگاران را بررسی کردیم و گلایه‌های اهالی رسانه استان از وضعیت نامناسب پاسخگویی مدیران اغلب دستگاهها را منتشر کردیم.

اما پس از انتشار آن گزارش برخی از دستگاهها به سکوت خود ادامه دادند و برخی‌ها در تماس با تحریریه دنیای اقتصاد به این موضوع واکنش نشان دادند؛ یکی از این دستگاهها اداره کل گمرکات خراسان رضوی بود و امسال فرصتی دست داد تا دیداری با امید جهانخواه، ناظر گمرکات استان در دفتر کارش در مشهد داشته باشیم و پاسخ بسیاری از سوالاتمان را دریافت کنیم.

موضوع جالب توجه، استقبال بسیار خوب آقای جهانخواه از تیم خبری دنیای اقتصاد در دفتر کاری‌اش و واکنش منطقی او نسبت به گزارش منتشر شده در روزنامه بود و در دل آرزو کردیم که کاش دیگر مدیران ما تا این حد منعطف، انتقادپذیر و پذیرای پرسشهای خبرنگاران بودند.

به گفته ناظر گمرکات استان، آمار صادرات خراسان رضوی در سال گذشته بیش از 2200 میلیارد دلار بوده که از لحاظ وزنی 40 و از لحاظ ارزشی 14 درصد رشد را نشان می‌دهد. در واقع طی این مدت بیش از 2960 هزار تن کالا صادر شده که عمده کالاهای صادراتی زعفران، سیب درختی، کف‌پوش‌ها، مشتقات نفت و گاز و سیمان و مصالح ساختمانی بوده است. اغلب مقاصد این کالاها نیز افغانستان، ترکمنستان، عراق و امارات بوده و بیشترین میزان رشد صادرات با 163 درصد رشد، در گمرک سرخس رخ داده است. همچنین بیشترین میزان صادرات استان، به میزان بالغ بر 85 درصد، از گمرک مشهد صورت گرفته و به طور کلی خراسان رضوی به 91 کشور جهان کالا صادر کرده است.

همچنین طی سال گذشته 351 میلیون دلار واردات به استان صورت گرفته که 274 هزار تن وزن داشته است. این ارقام از لحاظ وزنی 23 و از نظر ارزشی 5 درصد کاهش را نسبت به سال گذشته نشان می‌دهد و تراز تجاری استان بیش از مثبت یک میلیارد و 500 میلیون دلار بوده است.

عمده کالاهای وراداتی شامل پنبه، برنج، ابریشم، حبوبات و واگن و اغلب کشورهای مبدا واردات استان ترکیه، امارات، روسیه و ازبکستان هستند.

در سال 97 بیش از 2 میلیون و 800 هزار مسافر بین مرزهای استان تردد داشته‌اند که این حاکی از رشد 3 درصدی سفرها در مرزهای استان است. البته این آمار شامل رانندگان نمی‌شود که این در آمار گذرنامه به عنوان یک نفر تلقی می‌شود.

پرسش و پاسخهای ما با ناظر گمرکات خراسان رضوی را در ادامه این گزارش می‌خوانید:

درباره تسریع امور و فرایند گمرکی برای ترخیص کالاها اخیرا چه اقداماتی صورت گرفته؟

سازمان گمرک سامانه جامع امور گمرکی را تهیه کرده که صاحب کالا می‌تواند به صورت مجازی کلیه فرایندهای گمرکی را از طریق آن پیگیری و در هر نقطه از کشور، کالای خود را «اظهار» و تمام اسناد را به صورت الکترونیک در سامانه درج کند. یکی از مزایای سامانه جامع این است که صاحب کالا متوجه می‌شود، سند وی در کدام قسمت گمرک مشغول بررسی است و می‌تواند در هر مرحله نظری(comment) در فرایند بررسی بگذارد. همچنین اگر کارشناسی، در مسیر بررسی، نظری برای کالای متقاضی بگذارد این نظر برای وی پیامک می‌شود.

این اظهار، براساس مدیریت ریسک توسط سیستم، در سه سطح «مسیر سبز»، «مسیر زرد» و «مسیر قرمز» قرار می‌گیرد. در چنین فرایندی کالایی که در مسیر سبز قرار می‌گیرد، در مسیر کارشناسی قرار نخواهد گرفت. کالایی که در مسیر زرد قرار می‌گیرد، نیاز به استاندارد داشته یا مجوز قرنطینه می‌خواهد. تنها کالایی به کارشناسی ارجاع می‌شود که در مسیر قرمز قرار گیرد و نیاز به نمونه‌برداری و تعیین ماهیت داشته باشد. معمولا کالاهای دارای تعرفه‌های بالا یا کالاهای مصرفی و یا محصولات لوکس در این مسیر قرار می‌گیرد.

میانگین زمان ترخیص کالا در گمرکات خراسان رضوی چقدر است و از این جهت چه جایگاهی بین استان‌های دیگر دارد؟

طبق بررسی‌ها، زمان ترخیص کالاهای صادراتی در خراسان رضوی به طور متوسط یک روز است. برخی کالاها که در مسیر سبز قرار دارد، در کمتر از 2 دقیقه ترخیص می‌شود. کالای مسیر زرد تا 2 ساعت زمان می‌برد. کالای صادراتی که در مسیر قرمز قرار گرفته، ممکن است نیاز به بررسی داشته باشد. متوسط زمانی که یک کالای وارداتی در مسیر قرمز متوقف می‌شود، سه روز است.

ما علاوه بر کنترل زمان ترخیص کالا، باید اسنادی که در ترخیص کالا نقش دارد را نیز تعیین تکلیف کنیم، چون یکی از اهداف ما در افزایش رتبه کشور در بهبود محیط کسب و کار، کاهش اسناد است.

یکی از مشکلات موجود در گمرک، طولانی شدن فرایند رسیدگی و بررسی برخی کالاهاست که نیاز به ارزیابی بیشتری دارد؛ همچنین گاهی رابطه بین ارباب رجوع و کارشناسان گمرک زمینه بروز برخی تخلفات را فراهم می‌کند؛ گمرک برای این منظور چه تمهیداتی اندیشیده است؟

گمرک جمهوری اسلامی کمبود پرسنل کارشناس را از طریق یک سامانه مجازی حل کرده است. براساس این سامانه، کلیه کارشناسان کشور درگیر موضوع ترخیص کالا می‌شوند. به عنوان نمونه گمرک بندرعباس که ترخیص کالای زیادی دارد، برای تسریع امور، می‌تواند از ظرفیت کارشناسان ما در خراسان رضوی به وسیله همین سامانه بهره‌مند شود.

یکی از دلایل ما برای راه‌اندازی این سامانه، کاهش تخلفات است چون یکی از مسایل غیرقابل اجتناب در گمرک، رابطه بین کارمند و ارباب رجوع است. با راه‌اندازی این سامانه مجازی، این ارتباط از بین رفته و ارباب رجوع نمی‌داند کدام کارشناس مجازی کالای او را بررسی می‌کند.

ترکمنستان یکی از کشورهایی است که محدودیت‌هایی برای ورود کامیون‌های ایرانی اعمال کرده است؛ به طوری که سال گذشته تنها 30 کامیون در روز اجازه عبور از مرز را داشتند. آیا این ماجرا همچنان ادامه دارد؟ فرایندهای دیپلماتیک بین ما و این کشور برای حل این مسایل به کجا رسیده است؟

در سال‌های 78 و 79 بین 200 تا 250 دستگاه کامیون خروجی از مرز باجگیران بود که عمده آن، کالاهای صادراتی استان و بخش اعظم آن میوه و تره‌بار بود. بعدتر این میزان به 100 دستگاه رسید که باز هم مرزی فعال به شمار می‌رفت. متاسفانه پس از این، محدودیت عجیبی برقرار شد و ترکمنستان اعلام کرد اجازه عبور بیش از 8 دستگاه کامیون را از این مرز نمی‌دهد. ضمنا باید وزن کالا و کامیون برای عبور از این مرز، در مجموع 20 تن باشد.

هنوز هم مراودات تجاری از این مرز در حال انجام است اما حجم بالای تعداد پرسنل و هزینه‌های زیاد دولت در آن مرز ، ضرر زیادی دارد و در حال حاضر وزارت امور خارجه و گمرک پیگیر این ماجرا هستند.

مرز سرخس نیز موضوعی مشابه مرز باجگیران است که در گذشته روزانه تا 250 دستگاه کامیون خروجی از آن داشتیم که طرف ترکمن این سطح را به 30 دستگاه رساند. طبق هماهنگی‌ها با گمرک کشور تلاش شده مسیر کالاهای ترخیصی از سرخس، به مرز لطف‌آباد تغییر کند. خوشبختانه در مرز لطف‌آباد مشکلی نداریم و همچنین بخشی از کالاها نیز از طریق ریل از مرز سرخس خارج می‌شود.

آیا نمی‌توان برای بازدارندگی اعمال محدودیت ها از طرف ترکمنستانی،  از اهرم مقابله به مثل کمک گرفت؟

ما در گمرک نمی‌توانیم مقابله به مثل کنیم؛ میزان تجارت ما با کشورهای همسایه بیان‌گر اختلاف معناداری است. اگر ما خواسته باشیم محدودیتی ایجاد کنیم، به صادرات کالای ایرانی ضربه وارد می شود.این مسایل باید از مسیر دیپلماسی حل شود که پروسه‌ای طولانی دارد.

موضوع دیگری که از نیمه دوم سال 97 اتفاق افتاد این بود که طرف ترکمن برای کامیون‌ها و قطارهایی که به مقصد تاجیکستان حرکت می‌کرد، محدودیت قائل شد.

سال 93 صحبتی در خصوص راه‌اندازی دروازه مشترک گمرکی بین ایران و ترکمنستان شده بود که پس از آن اتفاقی در این خصوص رخ نداد؛ راه‌اندازی این دروازه مشترک به کجا رسید؟

قرار بود یک دروازه مشترک گمرکی بین گمرک دوغارون و اسلام‌قلعه هم راه‌اندازی شود. باید توجه داشت بخشی از مساله راه‌اندازی دروزاه مشترک گمرکی به ایران و بخشی به طرف مقابل باز می‌گردد. این موضوعات، از طرف کشورهای مقابل، چه افغان و چه ترکمن، اعلام می‌شد که در دست بررسی است اما تاکنون به نتیجه‌ای نرسیده است.

وضعیت مراودات مرزی ایران و افغانستان به ویژه در مرز دوغارون به ویژه در کمتر از دو ماه مانده به تعطیلات عید فطر چگونه است زیرا در سالهای گذشته در این ایام شاهد شکل گیری صفهای طویل کامیونها در مرز بودیم.

کشور افغانستان چندین مرز با ایران دارد که فعال‌ترین مرزهای آن دوغارون و اسلام‌قلعه است. آن هم به جهت این است که گمرک هرات در افغانستان یکی از فعال‌ترین گمرکات آن است.

افغانستان برای برخی کالاها مانند آهن‌آلات، سیمان، کاشی و... مقرراتی وضع و انتقال آن از مرز ماهی‌رود را ممنوع اعلام کرد. این کالاها حجیم است و به جهت اینکه از آن مرز امکان انتقال نیست، به مرز دوغارون منتقل می‌شود. همین مساله موجب می‌شود حجم عظیمی از کالا به این مرز انتقال یابد. این مساله در مورد برخی کالاهای ترانزیتی نیز صادق است. این مسایل گمرک دوغارون را به مجموعه‌ای با حجم فعالیتی بسیار بالا تبدیل می‌کند.

هم‌اکنون روزانه نزدیک به 400 تا 450 اتوموبیل در حال ورود و خروج در مرز دوغارون است. اگر تنها یک روز مساله‌ای در این مرز پیش آید، 450 اتوموبیل نمی‌تواند از مرز خارج شود و هرچقدر این مشکل ادامه پیدا کند، هر روز همین میزان خودرو به تعداد خودروهای متوقف، افزوده خواهد شد.

در حال حاضر در 3 نقطه گمرک دوغارون، منطقه ویژه اقتصادی و بازارچه مرزی، فعالیت گمرکی صورت می‌گیرد؛ سال 85 بازارچه مرزی دوغارون به صورت یک‌طرفه از سوی افغانستان محدود شد؛ منتها ما از محوطه این بازارچه برای کالاهای صادراتی استفاده می‌کنیم.

این گمرک یک دستگاه ایکس‌ری داشت که با سیل سال 95 آسیب دید و با پیگیری‌های انجام شده، اوایل سال گذشته یکی از دستگاه‌های پیشرفته کشور در این گمرک به کار گرفته شد. در حال حاضر از 4 گمرک مرزی ما، 3 گمرک سرخس، دوغارون و لطف‌آباد که بسیار فعال است، دارای دستگاه ایکس‌ری است و 12 گمرک کشور از این تکنولوژی استفاده می‌کند که گمرک لطف‌آباد و دوغارون جزو 4 گمرک برتر کشور است. در کل کشور نیز گمرک دوغارون بیشترین کشفیات را داشته است.

این کشفیات شامل مواد مخدر، کالاهای ممنوع‌الصدور و ممنوع‌الورود، سوخت و پیش‌ساز مواد مخدر است. طی چند سال اخیر ما حدود 70 تن کشفیات پیش‌ساز مواد مخدر داشته‌ایم.

آیا بازارچه مرزی سنگان خواف همچنان غیرفعال است؟

این بازارچه هنوز فعالیتی ندارد. با توجه به پیگیری‌های استانداری و گمرکات استان، هم بازارچه دورغارون و هم بازرچه سنگان خواف از فهرست بازارچه‌های غیرفعال خارج شد. بستر فعالیت این بازارچه‌ها توسط طرف افغان بسته شده نه طرف ایرانی. اگر طرف افغان راغب به این موضوع باشد، ما نیز آمادگی این کار را داریم.

یکی از مسایلی که سال‌های گذشته مطرح شده بود، این بود که کشور افغانستان بتواند از امکانات گمرکی ایران مانند باسکول استفاده کند. این همکاری‌ها تا کجا ادامه یافت؟

اواخر سال 95 طی جلسه‌ای از مسئولان افغانستانی خواستیم باسکول‌های ما ملاک بررسی قرار گیرد. مساله دیگر بانک آن‌هاست. در طرف ایران، همه سازمان‌ها ساعت کاری خود را با گمرک هماهنگ می‌کنند اما بانک‌های افغانستانی به محض اتمام ساعت اداری، کار را تعطیل می‌کنند. مشکل دیگر مسیر 150 تا 200 متری بین گمرک دوغارون و اسلام‌قلعه است که زیرساخت خوبی ندارد و موجب کندی حرکت کامیون‌ها می‌شود. طرف افغان اعلام کرده پیگیر همه این مسائل است اما تاکنون اتفاقی رخ نداده است.

به نظر شما گمرک تا چه حد توانسته در رفع محرومیت‌های مناطق مرزی عملکرد موثری داشته باشد؟

باید توجه داشت ظرفیت گمرک ظرفیت محدودی است. پیش از سال 84 در گمرک باجگیران صف خودروها تا دره شمخال ادامه می‌یافت. بنابراین بخشی از این مساله به محدودیت‌هایی که طرف مقابل ایجاد کرده، باز می‌گردد. این محدودیت‌ها تاثیر خود را بر بازارچه مرزی، گمرک و شهر باجگیران گذارده است.

در دوغارون نیز ظرفیت‌های بازارچه، منطقه ویژه و گمرک فراهم است. منطقه ویژه دوغارون از سال 90 آغاز به کار کرد؛ در حال حاضر بالغ بر هزار خودرو در این در مطنقه در رفت‌وآمد است و روزی 300 خودرو از این مرز خارج می‌شود. امکانات زیادی آنجا فراهم شده و بالغ بر 2500 نفر در این مجموعه کار می‌کنند. در بازارچه مرزی دوغارون روزانه تا 50 خودرو ترانشیپ‌منت انجام می‌دهد. 

یکی از گلایه‌های بخش خصوصی نبود امکان سرمایه‌گذاری در مرزهاست؛ علت چیست؟

باید توجه داشت که مرز تعریف دارد؛ سرمایه‌گذاران بخش خصوصی داخلی خواهان این هستند که در حاشیه مرز سرمایه‌گذاری کنند. این امکان در قالب منطقه ویژه وجود دارد که بخش خصوصی آنجا سرمایه‌گذاری کند. ابتدا باید منطقه آزاد یا ویژه مراحل خود را طی کند و عملیاتی شود، سپس این سرمایه‌گذاری‌ها صورت گیرد.

در حال حاضر 50 هکتار از منطقه ویژه دوغارون عملیاتی شده که محدوده کوچکی است. اگر این مجموعه بتواند زمین‌های مد نظر خود را تملیک کند، بخش خصوصی می‌تواند این زمین‌ها را خریداری کند و یا به شکل دیگری در توسعه آن مشارکت داشته باشد.

سال گذشته قرار بر این شد که 2 منطقه ویژه اقتصادی، علاوه بر دوغارون، در خراسان رضوی راه‌اندازی شود؛ راه‌اندازی این مناطق ویژه در چه مرحله‌ای قرار دارد؟

در خصوص این موضوع صحبت‌هایی شده بود اما هنوز دستوری به ما ابلاغ نشده است. یکی از این مناطق ویژه اقتصادی قرار بود در لطف‌آباد راه‌اندازی شود. باید چنین مسایلی در شورای مناطق آزاد کشور مورد ارزیابی قرار گیرد تا دولت و سپس مجلس آن را تصویب کند تا به مرحله اجرا رسد.

در حال حاضر به نظر می‌رسد چنین اقداماتی در مرحله مقدماتی است و کار کارشناسی آن در استانداری انجام شده است.

با توجه به سخت‌گیری‌های ترکمنستان، آیا راه‌اندازی مناطق ویژه اقتصادی در مرز این کشور توجیه دارد؟

منطقه ویژه شرایط خاص خود را دارد. مناطق ویژه براساس قوانین و مقررات می‌تواند فعالیت‌های اقتصادی یک منطقه را افزایش داده و موجب ایجاد کار و رونق تولید شود. نباید تنها موضع طرف مقابل را دید. چنین امکانی موجب می‌شود که بتوان در آن منطقه روی کالاها ارزش افزوده ایجاد و مجددا آن را به کشور صادرکننده یا کشورهای دیگر صادر کرد. تخفیف‌های مالیاتی این مناطق نیز موجب کاهش هزینه‌های تولیدکننده و افزایش رغبت به حضور در این مناطق خواهد شد.

 

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۹ اردیبهشت ۱۳۹۸, ۲۱:۰۴


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها