دنیای اقتصاد از همایش ملی مدیریت آب در شرق کشور گزارش می‌دهد

سایه بی‌سیاستی بر سر آب

۱۷ دی ۱۳۹۷ کد خبر : 2254
دنیای اقتصاد، زهرا صفدری- همایش ملی مدیریت آب در شرق کشور به همت اتاق بازرگانی خراسان رضوی برگزار شد و سخنرانان حاضر در این همایش به بیان راهکارها برای جلوگیری از تشدید این بحران و در نتیجه بهبود وضعیت آبی استانهای خراسان رضوی، شمالی، جنوبی و سیستان و بلوچستان پرداختند.

برنامه های ناصحیح مدیریت آبی در ادوار گذشته، افزایش حفر چاههای غیر مجاز، اضافه برداشت از دشتهای در آستانه بحران و به ویژه عدم اصلاح الگوی کشت در سالهای اخیر به عنوان مهمترین دلایل بروز این بحران در استانهای شرقی مطرح شد. غلامحسین شافعی، رئیس اتاق بازرگانی ایران از نحوه تصمیم گیری در کشور برای نقاط مختلف انتقاد کرد و مشکلات موجود را ناشی از مشکل در سیستم قاعده گذاری در کشور دانست؛ او معتقد است نمیتوان برای یک کشور با تنوع اقلیمی و قومیتی برنامه ای واحد در مرکز نوشت و توقع داشت آن برنامه یکسان در گیلان و سیستان و بلوچستان اجرا شود و گرهی از مشکلات مناطق مختلف باز کند.

شافعی نقبی هم به برنامه های پنجساله توسعه زد و تدوین آنها را با نگاه عدالت خواهانه دانست که هیچ یک به اهدافشان نرسیده اند. او این را هم گفت که توسعه منطقه ای چه قبل و چه بعد از انقلاب به این بستگی داشته که آیا افراد ذی نفوذ محلی در تدوین آنها نقش داشته اند یا خیر؟ اگر چنین بوده، آن منطقه توسعه را شروع کرده اما اگر افراد ذی نفوذ محلی حضور نداشتند، آن منطقه در فقر و فلاکت باقی مانده و هنوز در فقر غوطه ور است.

رئیس اتاق ایران از ایجاد صنایع پر آب طلب در مناطقی که با تانکر به روستاهایش آبرسانی میشود هم انتقاد کرد و خراسان را بحرانی ترین نقطه کشور در بحث آب دانست. او همچنین با بیان اینکه قوانین زیادی در کشور مصوب شده، در عین حال به فرار مجریان از اجرای آنها به عنوان مانعی در بهبود وضعیت آبی شرق کشور اشاره کرد. وی ابراز امیدواری کرد که برگزاری این همایش شروع حرکتی بزرگ باشد و به ورود جدی‌تر مردم و بخش خصوصی به مسئله آب منجر شود و در ادامه راه تاثیرگذاری مثبت تشکل های بخش خصوصی و مردم نهاد را ببینیم.

تصمیمات غیرکارشناسی، بلای جان کشور

اما احمدعلی کیخا، رئیس کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس فقر و چالش های اقتصادی موجود در برخی مناطق شرقی کشور را معلول سیاست های توسعه ای غلط دانست و گفت: متاسفانه تصمیمات تصمیم گیران کشور بر مبنای کارشناسیهای علمی نیست؛ بعضی تصمیم سازان فعلی در بعضی حوزه های اجرایی، بهترین های امت نیستند، با علم روز و دانش تخصصی مربوطه آشنایی ندارند و این مسائل باعث بروز مشکلات بسیاری می شود و باید اصلاح شود.

وی با اشاره به مهاجرت های گسترده مردم ساکن استان سیستان و بلوچستان که از بحران در بخش آب و اقتصاد نشات می گیرد، اظهار کرد: تا زمانی که اقتصاد ما سوبسیدی و یارانه ای باشد، نمی توان به توسعه اندیشید. آنچه در شرق کشور اتفاق افتاده، معلول برخی سیاست‌های غلط توسعه‌ای است.

کیخا از عملکرد دولت و مجلس در قانون گذاری، برنامه ریزی و اجرای مصوبات برای اصلاح وضعیت برداشت آب انتقاد کرد و گفت: اگر در حوزه آب نیاز به اصلاح قوانین باشد، حتما مجلس همکاری لازم را در این رابطه به عمل خواهد آورد.

رفع چالش های شرق کشور با حل مسائل سیاسی پیوند دارد

اما محمدحسین پاپلی یزدی، استاد دانشگاه تربیت مدرس از نبود عزم ملی برای توسعه شرق، کم بودن تعداد نمایندگان شرق کشور نسبت به مساحت و عدم اتحاد همین تعداد کم نمایندگان از بزرگترین مشکلات توسعه شرق کشور انتقاد و خطاب به کیخا گفت: شما که چندین دوره نماینده مجلس شورای اسلامی هستید نباید از مجلس انتقاد کنید، انتقاد را بگذارید برای مردم و ما دانشگاهیان. وی با طرح این سوال که چرا باید مسابقه بگذاریم تا معادن را در ظرف 30 الی 40 سال تمام کنیم؟ افزود: بهره برداری و فرآوری تولیدات معدنی شرق کشور باید دانش محور باشد. علاوه بر این بایستی با تولیدات کم معدنی، محصولات با ارزش بالاتری تولید کنیم؛ تولید تیر آهن در حجم بالا به نفع ما نیست.

استاد دانشگاه تربیت مدرس با بیان اینکه در شرق کشور علاوه بر بحران آب، بحران خاک نیز داریم، عنوان کرد: ما بر روی خاک حاصلخیز، مسکن می سازیم و در خاک شور به دنبال کشت محصولات کشاورزی هستیم. وی تاکید کرد: حل معضل کم آبی در مناطق شرقی در گرو کشت گیاهان دارویی و محصولاتی نظیر زعفران، زرشک و عناب است.

سالانه، 16 دشت کشور بحرانی می‌شود

بحران امروز آب در کشورمان ماحصل 50 سال سوء تدبیر است، این چالش از زمان اصلاحات ارضی آغاز شد و تاکنون ادامه دارد و از سال 90 تا 97 سالانه 16 دشت کشور بحرانی می‌شوند. اینها نکاتی است که سیدمحمدحسین شریعتمدار، سرپرست مرکز مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران به عنوان یکی دیگر از سخنرانان این همایش مطرح کرد.

وی معتقد است می‌توان ساماندهی و ترمیمی منابع آب کشور را با استفاده از تعادل بخشی منابع زیرزمینی، افزایش بهره وری، آبخیزداری، استفاده از آب باران، کاهش ضایعات بازچرخانی آب و ... حل کرد.

شریعتمدار با اشاره به انعقاد تفاهم نامه مرکز ملی مطالعات راهبردی با وزارت جهاد کشاورزی یادآور شد: تهیه طرح جامع بهره وری که از سال 93 آغاز شده و تفاهم نامه اخیرا به امضای طرفین رسیده  (رئیس اتاق ایران و وزیر جهاد کشاورزی) و در ادامه به تفکیک ملی و استانی تهیه شده و استان خراسان رضوی اولین استانی است که پیش نویس آن را تهیه کرده است.

مشکل از سیستم مدیریت آب در کشور است

عباس کشاورز، معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی نیز بحران آب در کشور را ناشی از کوتاهی در بخش مدیریت آبی خواند و گفت: بحران آب به تنهایی متوجه عملکرد بخش کشاورزی و یا صنعت نیست؛ بلکه مشکل از سیستم مدیریت آب در کشور نشات می گیرد که به مولفه های متعدد و مهمی بی توجه بوده و ظرفیت های اکولوژیکی نمونه ای از آن هاست. وی ادامه داد: در شرایط کنونی نباید تمرکز صرفا بر مسئله «تامین آب» به عنوان راه حل برون رفت از بحران باشد بلکه بایستی با تمرکز بر رفع و حل مسائل مرتبط با «ناپایداری منطقه» و مدیریت یکپارچه طبیعی و اصلاح زیرساخت ها، برای برون رفت از بحران آب در شرق کشور اقدام کرد.

کشاورز معتقد است تا زمانی که مدیریت آب دولتی باشد، اوضاع و شرایط مان همین خواهد بود. تمامی آحاد جامعه باید به اهمیت مدیریت آب توجه کنند و واقف شوند. یک رویکرد مدیریتی کارآمد در این حوزه مستلزم مشارکت جویی آحاد جامعه است.

30 درصد کسری آب در آبخوانهای کشور مربوط به استانهای شرقی است

عبدالله فاضلی، دبیر اجرای طرح تعادل‌بخشی آب‌های زیرزمینی شرکت مدیریت منابع آب ایران هم 30 درصد کسری آب در آبخوان های کشور را مربوط به استان های شرقی عنوان و اضافه کرد: در 70 سال گذشته حدود هشت و نیم میلیارد متر مکعب بار اضافه بر آب‌خوان های این چهار استان وارد شده است. طبق برنامه وزارت نیرو، میزان برداشت آب در این مناطق باید حدود 5 میلیارد متر مکعب باشد تا تعادل برقرار شود و در حال حاضر شاهدیم که 1.7 برابر اضافه برداشت اتفاق می افتد.

وی تاکید کرد: خراسان رضوی بیشترین سهم کسری مخزن کل کشور را با 21 درصد به خود اختصاص داده که رقم بسیار نگران کننده ای است و نسبت به استان های دیگر باید با عجله و سرعت بیشتری برنامه ها را برای کنترل افت و کسری مخزن در این استان ها اعمال کرد.

فاضلی از ضرورت داشتن نگاهی یکسان به موضوع آب های زیرزمینی، همسویی اجرای پروژه ها با اقدامات در دست انجام برای ایجاد تعادل در آبخوان ها، تقویت اعتبارات، جدیت در اجرای مصوبات شوراهای حفاظت منابع آب و مشارکت ذینفعان به عنوان برخی از پیشنهادات برای سرعت بخشی در اجرای طرح تعادل بخشی نام برد.

اجرای برنامه سازگاری با کم آبی نیازمند هم‌افزایی بخش خصوصی است

بنفشه زهرایی، مدیرکل دفتر مدیریت مصرف و ارتقای بهره‌وری آب و آبفا کشور نیز به لزوم همراهیی و هم افزایی بخش خصوصی در اجرای برنامه سازگاری با کم آبی اشاره و اظهار کرد: دولت امروز در نقطه افزایش ظرفیت تامین و کاهش تلفات گیر کرده و انگار راهکار دیگری بلد نیست و فقط میتواند برای تبادل آب بین بخشها ساز وکاری ایجاد کند اما اصل اقدامی که برای سازگاری باید انجام شود نیازمند همراهی بخش خصوصی است.

وی افزود: در واقعیت در استانی مثل خراسان رضوی در انتهای چرخه از بین رفتن بخشی از منابع آب زیرزمینی هستیم و باید بهترین بازچرخانیها و افزایش بهره وری آب در این استان اتفاق می‌افتاد و نیاز کشاورزی از طریق آب مجازی تامین می‌شد.

 اتاق بازرگانی در حوزه عملیاتی مدیریت آب، پیشرو و اثرگذار بوده است

علی شریعتی مقدم، رئیس کمیسیون کشاورزی و آب اتاق مشهد نیز به موضوع آب مجازی به عنوان یکی از مهم ترین موضوعاتی که در روابط دیپلماتیک باید پیگیری شود، اشاره و اظهار کرد: در این راستا، از سازمان توسعه تجارت خواسته ایم میزان مبادله آب مجازی را استخراج کند.

شریعتی مقدم با اشاره به اهمیت و پیوند بخش کشاورزی و صنایع تبدیلی با اقتصاد، گفت: باید توجه ویژه ای به سرمایه گذاری در بخش کشاورزی صورت بگیرد، سهم تسهیلات این بخش بسیار ناچیز است و برای تغییر و تحول در این بخش علاوه بر کارهای خوبی که در سال های اخیر انجام شده، نیاز به یک نقطه عطف داریم؛ ما امروز هم از نظر کار علمی در دنیا عقب هستیم و هم سرمایه گذاری به طوری که نسبت سرمایه گذاری و تسهیلات دهی به بخش کشاورزی به برخی بخش ها از جمله خدمات بسیار پایین و کم است.

 

 

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۱۷ دی ۱۳۹۷, ۱۱:۰۳


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها