نقش فرآوری و صنعت گیاهان دارویی در اقتصاد خراسان رضوی

۳ دی ۱۳۹۷ کد خبر : 2244
بخش کشاورزی در ایران با توجه به وجود اراضی مستعد، تنوع آب و هوایی و وفور نیروی انسانی جوان ومتخصص یکی از مهم ترین محورهای اقتصاد کشور بوده و می تواند در دستیابی به هدف افزایش حجم صادرات غیرنفتی نقش بسزایی ایفا کند.

گیاهان دارویی و فرآورده های آن از جمله منابع بسیار ارزشمند در گستره وسیع منابع طبیعی ایران است که در صورت شناخت علمی، کشت، توسعه، بهره برداری بهینه و فرآوری مناسب می تواند درراستای تامین هدف توسعه صادرات غیرنفتی موثر واقع شود.

تولید بیش از 80 درصد انواع گیاهان دارویی دنیا در ایران و هزینه پایین تر تولید آنها نسبت به دیگر محصولات کشاورزی، سرمایه گذاری در بخش تولید و صادرات گیاهان دارویی را توجیه پذیر کرده است.

 خراسان رضوی با سطح زير کشت 15 هزار هکتار(بدون زعفران) حدود 30 درصد سطح زیر کشت کل گیاهان دارویی کشور  را دارا بوده و رتبه اول را در این زمینه در ایران دارد، از این میزان سطح زیر کشت سالیانه نزدیک به 9000 تن تولید صورت می گیرد که از این حیث خراسان رضوی پس از استان های کرمان، هرمزگان و سیستان و بلوچستان رتبه چهارم را در ایران دار است.

زعفران خود به تنهایی 75 درصد سطح زیر کشت کل کشور را در استان شامل می شود، سهم بخش کشاورزی در تولید ناخالص داخلی استان حدود 12 درصد بوده که در این میان بخش زیادی از ان  مربوط به گیاهان دارویی در استان است.

طبق آمار در سال 1396 تعداد  ۹۸ واحد فعال در بخش خشک کردن و بسته‌بندی گیاهان دارویی در استان وجود داشته است و در حوزه اسانس گیاهان دارویی و معطر ۶۰ واحد تولیدی وجود دارند، از طرفی در موضوع عصاره‌های گیاهان دارویی و معطر ۷۵ واحد تولیدی در استان فعایت می کنند.

مطالعات نشان می دهد توجه به حوزه فرآوری و بسته بندی صنعت گیاهان دارویی  و توسعه ان می تواند تا 10 برابر میزان فعلی ان ارزش افزوده ایجاد کرده و در توسعه اقتصادی استان نقش ایفا کند، فعال بودن اقتصاد خراسان رضوی در گیاهان دارویی در تولید و اشتغال زمینه رشد و توسعه تولید و تجارت این محصولات را فراهم کرده است، از طرفی عدم توجه به تجارت گیاهان دارویی دارای مزیت نسبی در استان به دلیل مشکلات صادراتی آن حلقه مفقوده زنجیره ارزش این محصولات به حساب می آید، به طوری که در سال های اخیر با وجود افزایش سطح زیر کشت و تولید گیاهان دارویی در استان، میزان صادرات همپای تولید افزایش نیافته است. این مساله لزوم توجه به بخش تجارت خارجی گیاهان دارویی را بیشتر نمایان می کند.

نتایج مطالعات نشان می دهد که عوامل مختلفی در بهبود نقش گیاهان دارویی در اقتصاد استان موثر هستند که از آن جمله می توان به افزایش تحقیقات، افزایش سرمایه گذاری در این حوزه و توجه به صنایع پشتیبان ( فرآوری و بسته بندی) اشاره کرد.

همچنین نتایج این مطالعات نشان داده است که استفاده از گیاهان دارویی به شکل داروی گیاهی می تواند تا 30 برابر ارزش افزوده اقتصادی ایجاد کند، همان طور که بیان شد با وجود اینکه استان در تولید گیاهان دارویی پیشتاز است، اما سهم بسیار اندکی از ارزش افزوده این شبکه نصیب استان می شود.

 اکثر کشورهای طرف تجارت استان با گسترش صنعت فرآوری گیاهان دارویی ارزش افزوده بسیاری  در سبد تجارت خارجی محصولات کشاورزی خود ایجاد می کنند، فرانسه، آلمان، استرالیا، اسپانیا، ژاپن، امریکا، سوئد، دانمارک، ایتالیا، لهستان، نیوزیلند، جمهوری چک، چین، سنگاپور، فیلیپین، مالزی، صربستان، هند، ترکیه، جمهوری آذربایجان، پاکستان و امارات مهم ترین کشورهای طرف تجارت گیاهان دارویی خراسان رضوی در سال 1396 بوده اند.

کشورهای طرف تجارت گیاهان دارویی به خصوص در رابطه با محصول زعفران، با واردات این محصولات از استان و ایجاد فرآوری در آن اقدام به صادرات مجدد می کنند، هر چند خشکسالی سال های اخیر و وجود پدیده قاچاق، تولید این دسته محصولات را با نوسان همراه کرده است، اما توجه کارشناسانه به زنجیره تولید به تدارکات قبل از  مزرعه تا صادرات سبب افزایش تولید و نیز افرایش مجدد صادرات می شود.

 نبود دانش فنی در صادرات، ضعف بازاریابی خارجی، حمایت ضعیف دولت، هزینه های بالای استانداردسازی محصول برای صادرات، عدم هماهنگی های اتحادیه های صادرکننده استان و نیز بنگاه های موجود در صنعت گیاهان دارویی و رقابت منفی، نبود استراتژهای مناسب برای وررود به بازارهای خارجی، عدم شناسایی درست بازارهای هدف، نداشتن نام تجاری برای بسیاری از اقلام صادراتی گیاهان دارویی، وجود ریسک های سیاسی، کم شدن قدرت چانه زنی بخش بازرگانی خارجی و کم شدن شدید رقابت پذیری صنعت گیاهان دارویی بدون زعفران در بازارهای خارجی از جمله مهم ترین چالش های موجود بر سر راه اقتصاد گیاهان دارویی استان و نامطلوب شدن جایگاه استان در بازار خارجی گیاهان دارویی است.

بر این اساس، رفع موانع پیشگفته و ایجاد شهرک صنعتی تولیدی و فرآوری گیاهان دارویی در استان و قطب بندی و امایش سرزمینی استان در صنعت گیاهان دارویی می تواند یک راهکار مناسب در راستای افزایش سهم گیاهان دارویی در اقتصاد استان به حساب آید.

استاد اقتصاد کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد

 

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۳ دی ۱۳۹۷, ۱۱:۵۷


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها