دنیای اقتصاد از اهمیت صنایع غذایی خراسان در اقتصاد کشور گزارش می دهد

جهانی شدن صنعت غذا خراسان به شرط رفع مشکلات

۲ مهر ۱۳۹۷ کد خبر : 2169
دنیای اقتصاد، سیده فاطمه مشهدی- سابقه صادرات موادغذایی ایران به سه هزار سال پیش بازمی‌گردد. صنعتی که بسیاری از کشورهای توسعه یافته برنامه ریزی دقیقی برای آن انجام می دهند.

 

صنعت غذای خراسان رضوی با ٨٠٠ واحد صنعتی فعال در بخش‌های مختلف، سومین نقطه اشتغال‌زایی صنعت استان به شمار می‌رود و پس از استان‌های تهران و آذربایجان، از نظر گستردگی، حجم و تنوع تولیدات غذایی، در جایگاه سوم کشوری قرار دارد. در این گزارش به ویژگی‌ها، فرصت ها و چالش‌ها و راهکارهای برون‌رفت از مشکلات پرداخته می‌شود.

از ویژگی‌های این صنعت در خراسان، می‌توان به قدمت صنایع غذایی اشاره کرد.  صنعت غذا در خراسان رضوی جزو صنایع قدیمی در این حوزه محسوب می‌شود. همچنین خصوصی بودن بیشتر واحدهای تولیدی این صنعت در استان ویژگی مهم دیگر آن است.

بنابر آمار اعلامی رشیدیان، استاندار خراسان رضوی در خرداد ماه سال 97، خراسان رضوی از جمله قطب های صنایع غذایی و کشاورزی در کشور محسوب میشود، با توجه به رشد جمعیت جهان و افزایش دغدغه امنیت غذایی، این صنعت از اهمیت ویژه ای نسبت به گذشته برخوردار شده و بزرگترین آزمایشگاه مرجع صنایع غذایی خاورمیانه در مشهد بوده، البته که وجود استانی که قطب تولید صنایع غذایی که 40 درصد از صنایع غذایی کشور را تولید می‌کند انتظار توجه مسئولان را دارد.

صنایع غذایی علاوه بر نقش مهمی که بر اقتصاد داخلی و امنیت غذایی دارد، می تواند تاثیر بسزایی در امر صادرات غیرنفتی داشته باشد. لذا با توجه به اهمیت صادرات در توسعه و رشد اقتصادی کشور و نقش موثر صنعت غذا در این زمینه این صنعت نیازمند توجه بیشتری است.

لزوم استفاده از مزایای همسایگی با افغانستان برای تولید مواد اولیه صنایع خراسان

دبیر انجمن مدیران صنایع خراسان رضوی  موقعیت استان برای کشت چغندر قند را سبب تمرکز و افزایش تعداد کارخانجات قند در استان می داند ومی افزاید: توسعه کشت زعفران از دهه ۷۰ و نوآوریها و خلق بازارهای جدید برای این محصول منحصر به فرد موقعیت مناسبی را برای صنایع بسته بندی و فراوری محصولات مرتبط با آن ایجاد نمود. زرشک، زیره، انار و پسته استان از محصولات کم نظیری هستند که موقعیت صنایع فراوری مرتبط را منحصر به فرد می نماید.

امیر مهدی مرادی اظهار می‌کند: در گذشته بدون در نظر داشتن کمبود آب، محصولات کشاورزی و به تبع آن صنایع مرتبط با آن در استان شکل گرفته است که امروزه با توجه به بحران غیر قابل انکار آب، بی تردید چاره ای جز تغییر الگوی کشت محصولات کشاورزی نخواهیم داشت و به دنبال آن شاهد تعطیلی بسیاری از صنایع وابسته و شکل گیری صنایع جدید تبدیلی خواهیم بود. باید توجه داشت که میزان مصرف آب در صنایع فراوری محصولات کشاورزی اصولا بسیار محدودتر از حجم آبی است که در تولید مواد اولیه محصولات فراوری مورد نیاز است، بنابراین اولویت برنامه ها می بایست در راستای افزایش بهره وری محصولات کشاورزی متمرکز باشد و تغییر روشها و حتی الگوی کشت از جمله همین اقدامات است. به عنوان مثال استفاده از بذور اصلاح شده و حتی تغییر فصل کشت در محصول چغندر قند و در ادامه بازگردانی آب در فراوری چغندر در کارخانجات قند استان از جمله اقدامات بسیار موفق بوده که می تواند به عنوان الگویی بسیار مناسب و کارآمد برای سایر فراورده های کشاورزی و صنایع غذایی مورد توجه باشد.

پر واضح است که از این پس باید در مورد کشت محصولات «آب بر» تجدید نظر کنیم و با تغییرات در الگوی کشت از گیاهانی با نیاز آبی کمتر و محصولاتی متفاوت تر برای استان درآمد ایجاد نماییم. امروزه نگاه بسیاری از ‌کشاورزان و دولت مردان به کشتهای فراسرزمینی است تا با استفاده از منابع سایر کشورها، محصولات کشاورزی مورد نیاز کشور را تامین نمایند، در چنین موقعیتی مصرف بهینه آب در کشاورزی و فراوری محصولات آن اهمیتی مضعف می یابد.

 

دبیر کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی خراسان رضوی کشت محصولات جدید را نیاز به دانش جدید و یا حداقل انتقال تجربه جدید می داند و خاطرنشان می کند: به فراخور نیاز محصول از روشهای مختلفی برای افزایش راندمان کشاورزی استفاده می شود. فراوری این محصولات جدید به منظور خلق زنجیره ارزش از زنجیره تولید بسیار کلیدی است. متاسفانه اغلب در این حوزه با محدودیت مواجه هستیم و کمتر توانسته ایم دانش خود را عملیاتی و تجاری نماییم. همچنان بخشهایی از تولید و فراوری که بیشترین آسیب را به طبیعت می زند در کشور انجام می‌شود اما در استخراج مواد موثر گران قیمت موجود در برخی محصولات هنوز عاجزیم و هنوز محصولات داخلی به عنوان مواد اولیه محصولات گران قیمت خارجی استفاده می شوند و اغلب زنجیره ارزش کاملی در استان درخصوص محصولات جدید نداریم. مصداق بارز این گفته گیاهان دارویی و گیاهانی با مصرف دوگانه غذایی و دارویی است.

مرادی درباره لزوم استفاده از مزایای همجواری با افغانستان برای تولید مواد اولیه صنایع خراسان معتقد است: : با توجه به علاقمندی افغانستان برای توسعه صادرات به ایران می توان در قالب قراردادهای بلند مدت، تامین بسیاری از محصولات کشاورزی آب بر را که به عنوان مواد اولیه در صنایع استان کاربرد دارند به کشور همسایه واگذار نمود. البته دور از ذهن نیست که به دلیل سطح پایین تکنولوژی فراوری مستقر در بسیاری از صنایع، حتی در کوتاه مدت این صنایع به افغانستان منتقل و کشور ما به وارد کننده محصول نهایی در برخی زمینه ها مبدل خواهد شد. در چنین شرایطی برگ برنده در بازارهای بین المللی با صاحبان برند خواهد بود. برندهای مطرح استان می توانند با قرارداد تولید سفارشی محصولات مطرح خود در سطح بین المللی حتی محصولات را در کشورهایی همچون افغانستان تولید نمایند و با فرمولاسیون و استانداردهای درون سیستمی خود، کالاها را به بازار بین المللی عرضه نمایند.

مهم‌ترین ویژگی‌ صنایع غذایی دسترسی آسان به مواد اولیه است

یک پیشکسوت صنعت غذا درباره وضعیت حال حاضرصنایع غذایی می گوید: با توجه به مشکلاتی که در حوزه صنعت غذا وجود دارد حال این صنعت خوب نیست، عامل اصلی مشکلات در حوزه صنعت غذا بیشتر اقتصادی است،نماینده تام الاختیار در حوزه صنایع غذایی بخش خصوصی است و بخش خصوصی از مشکلات اقتصادی که در حال حاضر در کشور وجود دارد بی بهره نمانده است.

علیرضا نبی با بیان اینکه اگرچه برخلاف سایر صنایع،صنعت غذا در ایران  یک بخش تحول یافته و پیشرفته است،اما در چشم اندازسال 1404 قرار بوده که ظرفیت تولید در این صنعت به بیش از 300 میلیون تن برسد که این رقم با مقایسه وضعیت کنونی فاصله زیادی دارد.

نبی آینده صنعت غذا را به شرط توجه به عوامل موثر در توسعه این صنعت خوب می‌بیند و جهانی شدن صنعت غذای خراسان را با رفع مشکلات بعید نمی داند و دربارهافزایش بهره وری  می گوید: از جمله راهکارهای افزایش بهره وری به کاهش ضایعات، ایجاد تعهد در میان کارکنان، توجه و استفاده از استعدادهای نهفته، ایجاد انگیزه در میان کارکنان، توجه به مشکلات مجموعه نیز می توان اشاره کرد.

افزایش چشمگیر بهای تمام شده محصولات

مدیرعامل گروه کارخانجات صنعتی تبرک وضعیت حال حاضر کسب و کار تولید کنندگان صنایع غذایی را نسبتا خوب ارزیابی می‌کند، اگرچه از کمبود مواد اولیه گلایه دارد، به ویژه اجناس وارداتی که به گفته علیرضا بوستانی یا کمیاب شده اند و یا قیمتشان ۳ الی ۴ برابر شده است. بنابراین با توجه به گران شدن بیش از حد بهای تمام شده، قیمت این کالاها افزایش یافته و قدرت خرید مصرف کننده کاهش پیدا کرده است.

بوستانی با بیان اینکه میزان آب مصرفی به ازا تولید یک کیلو گرم ماده غذایی متفاوت است و بیشتربه نوع تولید ماده غذایی  بستگی دارد، می افزاید: خداراشکر مشکل آب نداریم. آن هم بخاطر وجود تصفیه خانه عظیمی است که در کارخانه وجود دارد. حتی یک قطره هم هدر رفت آب نداریم.او نقش صادرات را در اقتصاد خراسان مهم می داند و تهیه و تامین مواد اولیه از داخل کشور را عامل پر اهمیتی برای افزایش میزان صادرات عنوان میکند.

 در حالیکه کشور با بحران آب مواجه است، معاون برنامه‌ریزی صنعت، معدن و تجارت خراسان‌رضوی معتقد است که سهم آب مصرفی در حوزه صنعت  استان اندک است به طوری که در سال گذشته 78 میلیون متر مکعب میزان آب مصرفی صنایع بوده که کمتر از 1 درصد کل مصرف آب را شامل می‌شود.

واقعیت آن است که موقعیت جغرافیایی و آب و هوایی  خراسان، شرایط را برای تولید محصولات کشاورزی با کیفیت فراهم می کند. اگرچه امروز آب به عنوان عامل اساسی محدود کننده تولیدات کشاورزی مطرح است، در گذشته بدون درنظر گرفتن این محدودیت، محصولات کشاورزی بسیار با کیفیت در استان تولید و حتی برای کشورهای اروپایی ارسال  می‌شده است. چنانچه که حتی تا سالها ۶۶ و ۶۷ بسیاری از محصولات باغی استان از طریق هوایی به مقاصد اروپایی ارسال می شده  و در جریان جنگ تحمیلی با توجه به فاصله استان از مرکز نبرد، بسیاری از صنایع پشتیبانی جنگ و از جمله صنایع غذایی در استان تقویت شده اند و مزیت دوری از آتش، فرصت مناسبی برای رشد مضاعف صنایع غذایی استان فراهم آورده است و از جمله از نظر تولید انواع کنسروجات، رب، کمپوت و مربا موقعیت بسیار ممتازی به دست آمده است.

درست است که مشکلاتی سر راه فعالان صنعت غذا وجود دارد اما یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های صنایع غذایی در خراسان رضوی را می‌توان دسترسی آسان به مواد اولیه دانست. این صنعت به این دلیل به یک قطب در کشور تبدیل شده است که دسترسی آن به مواد اولیه در بخش بالادستی یا همان صنایع تبدیلی از جمله محصولات کشاورزی، دامی و باغی، آن هم با تنوع خوب و گستردگی زیاد، آسان است.

اقتصاد شرق آخرین ویرایش : ۲ مهر ۱۳۹۷, ۱۰:۵۶


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها