آب تنها عامل محدود کننده در الگوی کشت بوم سازگار

۱ مرداد ۱۳۹۷ کد خبر : 2115
آب اگر باشد و آفتاب و خاک خوب، دیگر هیچ چیز محدود کننده برای اینکه در خاک چه بذری بکاریم نیست و نه نیازی به این هست که بیاندیشیم چه بکاریم و چه درو کنیم!

جالب اینجاست که در بخش بزرگی از مناطق کشاورزی ایران هم خاک خوب است و حاصلخیز و هم آفتاب به وفور هست. این شرایط در همه جا فراهم نیست. در بسیاری از کشورهای اروپای شمالی آفتاب به اندازه نیست و خاک هم گاه اشباع از آب است و گاه دوره یخبندان طولانی مانع عملیات کشاورزی و در نتیجه هر محصولی را در مزرعه نمی توان کاشت!

در ایران اما به دلیل اینکه عموما عامل محدود کننده کشت آب است و خاک و آفتاب فراوان باعث نابهنجاری عظیمی در کشاورزی و در نتیجه فشار شدید بر منابع آبهای زیر زمینی شده است. پدران ما با علم به اینکه خاک و آفتابشان به وفور هست بذر بر خاک می پاشیدند و به انتظار آسمان می نشستند تا آبی فروریزد و کشتشان به ثمر آید و بدین سیاق کشاورزی دیم همه گیر بوده است در این دیار.

پر واضح است که سپردن آبیاری مزرعه به ابری که بادی آن را می برد در مقابل استفاده از آب های زیرزمینی که با اطمینان کامل می توان آب بالا کشید و آبیاری کرد بسیار نامطمئن است. بنابراین در طی سالیان اخیر به سرعت از زمین های دیم کاسته و بر زمین هایی که با آب های زیر زمینی آبیاری می شوند افزوده شده است.

تا اینجای کار شاید مشکلی خود را ننماید! اما وقتی کشاورز خاک و آفتاب مرغوب و کافی داشته و اکنون آب وافری هم یافته دیگر هیج مانعی برای انتخاب نوع و الگوی کشت مطلوبش نیست.

چنین بوده است که چغندر قند که از گیاهان پر مصرف آبی است کشت پر طرفداری در این سرزمین خشک شده است. در تحقیقی که یکی از دانشجویان من انجام داد معلوم شد که پارامترهای اقلیمی مورد نیاز برای کشت چغندر قند در منطقه خراسان در مناسب ترین وضعیت می باشند! یعنی چغندر قندی که ما در اینجا بکاریم بیشترین بازدهی قند را از آن می توان برداشت کرد!

می بینید که چنین موضوعی بسیار وسوسه انگیز است و اگر دغدغه آب نباشد این محصول بهتر از بسیاری محصول دیگر برای کشت در این منطقه می تواند باشد. شاید به همین دلیل هم در حدود پنجاه سال قبل به سرعت کارخانه های قند در جای جای استان تاسیس شدند و مشغول کار.

بعدا محصولات پر مصرف آب دیگری هم اضافه شدند و باغات بسیاری در دشت های گرم و سوزان سربرآوردند! اما و هزار اما که ما در کویر بی آبی نمی توانیم دلخوش به خاک و آفتاب آب از چاه به هر مقدار خواستیم برآوریم و هر محصول شیرین و خوش گواری را در مزارع مان تولید کنیم. ما باید برگردیم به همان راه نیاکانمان که اول محاسبه آب کنیم برای کشت و زرع و سپس خاک را شخم بزنیم برای کشت بذری که بیش از آفتاب به آب نیاز دارد.

البته می توانیم از تکنولوژی های نوین بهره بگیریم و پس از انتخاب نوع محصول متناسب با میزان آب در دسترس عملیات کاشت و داشت و برداشت را چنان مدیریت کنیم که بیشترین عملکرد محصول حاصلمان شود.

مشکل اما اینجاست که چون مدیریت کشاورزی ما منسجم و کارآمد نیست متاسفانه امکان ترویج و آموزش کشاورزان برای اصلاح الگوی کشت و راهنمایی آنها برای سازگار سازی این الگو با شرایط کم آبی بسیار کم است. بنابراین کشاورزان راسا تصمیم می گیرند که برای زمین شان چه محصولی را برگزینند و این تصمیم نه بر اساس میزان  آب مصرفی که بر حسب سود و منفعت بیشتر است. از آن سو چون تنها عامل محدود کننده انتخاب نوع کشت در گونه های وسیعی از محصولات کشاورزی قابل کشت در این مناطق آب است، تا زمانی که پمپ چاه عمیق شان کار کند آنها از معادله توازن بازار تبعیت می کنند نه معادله توازن آب.

عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد

« منبع خبری : دنیای اقتصاد » آخرین ویرایش : ۱ مرداد ۱۳۹۷, ۱۰:۵۵


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها