افزایش یارانة نقدی امکان‌پذیر است؟

۲۸ فروردین ۱۳۹۶ کد خبر : 1802
علی مجتهدی* یارانه چیست؟ یارانه نوعی کمک یا حمایت مالی است که معمولاً در راستای سیاستهای اقتصادی و اجتماعی دولت، به بخشهای اقتصادی، صنایع یا افراد پرداخت می‌شود؛ یارانه می‏تواند به صورت مستقیم و نقدی یا اینکه به صورت غیرمستقیم باشد مانند معافیت مالیاتی.

هدف از اعطای یارانه ممکن است حمایت از صادرات، پایین نگه داشتن قیمت برخی کالاها، حمایت از تولید برخی کالاهای استراتژیک، افزایش اشتغال یا تشویق سرمایهگذاری باشد.

پرداخت یارانه: آری یا خیر؟

این سؤال همانند این است که بپرسیم آیا قرص ویتامین خوب است یا بد؟ در نگاه اول شاید بسیاری بگویند خوب است؛ اما باید در نظر داشت که قرص ویتامین هم مانند هر مادة دیگری اگر به صورت بی‌رویه و نامناسب مصرف شود می‎تواند برای بدن مضر یا حتی خطرناک باشد؛ بر همین اساس قاعده آن است که قرص ویتامین باید بر اساس موارد خاص و در یک دورة مشخص مصرف شود؛ به عبارت دیگر بدن انسان باید بتواند با داشتن یک رژیم غذایی مناسب ویتامینهای مورد نیازش را تأمین کند؛ همین مثال را میتوان برای یارانه مطرح کرد؛ ایدهآل آن است که یک اقتصاد بدون نیاز به پرداخت یارانه کار کند اما چون اقتصاد هم در برخی موارد یا در دوره‌هایی با ناکارآمدی مواجه است، از سر ضرورت یارانه پرداخت می‌شود؛ پس پرداخت یارانه باید محدود باشد هم به لحاظ زمانی و هم به لحاظ موضوع؛ از همین روست که معمولاً در اقتصاد، یارانه بر روی کالاهای خاصی وضع می‌شود: مانند کالاهای اساسی نظیر نان یا دارو یا یارانة حمل‌ونقل عمومی در شهرها.

پرداخت یارانة نقدی به همگان

همانگونه که گفته شد پرداخت یارانه دارای ضوابطی است؛ یعنی برای دورة مشخص، برای کالای مشخص و با مکانیسم پرداخت مشخص. لذا پرداخت یارانه به صورت مبلغی نامحدود به هر شهروند از لحاظ اقتصادی فاقد مبناست؛ اما ببینیم پیامد اقتصادی پرداخت یارانة نقد همگانی چیست؟ فارغ از اینکه دولت منابع مورد نیاز برای پرداخت یارانه را داشته باشد مفهوم عملی پرداخت یارانه نقدی این است که دولت تصمیمگیری برای نحوة هزینهکرد مبالغ را به مردم (سرپرستان خانوارها) واگذار کرده است؛ بنابراین به جای اینکه دولت و کارشناسانش تحت نظارت مجلس بر روی نحوة هزینهکرد بودجه تصمیم بگیرند این امر توسط آحاد مردم انجام می‌شود.

بنابراین برای بررسی پیامد اقتصادی این سیاست باید دید الگوی رفتاری سرپرستان خانوار چگونه است؛ در صورتی که این الگو در جهت مصرف بیشتر کالاهای فرهنگی و همچنین تأمین هزینههای آموزشی یا بهداشتی افراد خانوار صرف شود، به لحاظ توسعه‏ای مثبت است اما در صورتی که باعث شود برخی گروههای درآمدی با بهبود وضعیت درآمدی به مصرف بیشتر کالاهای خارجی روی بیاورند، به نفع تولید داخلی نیست.

البته بدیهی است که این نوع پرداخت یارانه، به دهکهای پایین درآمدی کمک میکند تا نیازهای پایة خود را برطرف کنند اما اشکال این روش در آن است که برای کمک کردن به مثلاً  فقیر جامعه به  دیگر افراد جامعه هم یارانه پرداخت شده است؛ به عبارت دیگر با هزینة سه برابری به فقرا کمک شده است.

امکان پرداخت یارانه 113 تا 250 هزار تومانی

بنا بر شنیده‌ها یکی از نامزدهای انتخاباتی اعلام کرده است در صورتی که رئیسجمهور بشود اقدام به پرداخت یارانه خواهد کرد به نحوی که در مرحلة اول 113 هزار تومان، در مرحلة دوم 200 هزار تومان و در مرحلة سوم 250 هزار تومان یارانه به ازای هر ایرانی پرداخت میشود.

در اینجا با مقایسه درآمد نفتی کشور میزان تحقق‌پذیری و اثرات احتمالی آن را بررسی میکنیم.

کشور در حال حاضر در حدود دو میلیون بشکه نفت در روز صادر میکند؛ چنانچه فرض کنیم هر بشکه با درآمد خالص معادل 40 دلار داشته باشد (که با توجه به  قیمتهای فعلی رقم بالایی است) در روز 80 میلیون دلار درآمد نفتی حاصل می‏شود که اگر آن را با جمعیت 80 میلیون ایرانی مقایسه کنیم، میشود یک دلار به ازای هر نفر در هر روز؛ به عبارت دیگر 30 دلار در هر ماه که با توجه به نرخهای کنونی ارز، تقریباً معادل همان 113 هزار تومان در ماه میشود؛ بنابراین برای پرداخت چنین یارانهای بر هر ایرانی باید کل درآمد نفت میان مردم توزیع شود و این به معنای حذف درآمد نفت از بودجه دولت است؛ در چنین شرایطی دولت برای جبران کسری بودجه ایجاد شده ناچار است یا قیمتهای انرژی را افزایش دهد یا اینکه پول چاپ کند که در هر دو صورت تورم زیادی دامنگیر جامعه خواهد شد.

این تورم زیاد اتفاقاً برای اقشار کم درآمد که معمولاً فاقد داراییهای ثابت هستند تأثیر منفی بیشتری دارد؛ در فاصلة سالهای 89 تا 92 قدرت خرید یارانه 45 هزار و 500 تومانی بر اثر تورم نصف شد؛ یعنی قدرت خرید یارانه در سال 92 حدوداً برابر 21 هزار تومان در زمان شروع پرداخت یارانهها بود؛ این امر نشاندهندة میزان تورم‌زایی چنین حجم زیادی از پرداخت یارانه است.

اکنون باید در نظر داشت که توان مالی دولت در سالهای 89 تا 92 حداقل دو برابر وضع فعلی بود و با آن توان مالی چنین تورمی ایجاد شد بنابراین می‌توان تصور کرد که بر اثر تورم ناشی از اعطای یارانه 250 هزار تومانی این اتفاق (نصف شدن ارزش یارانه) در ظرف یک سال یا حتی کمتر از آن رخ دهد؛ یعنی در ظرف مدت کوتاهی شیرینی ناشی از پول رایگان به مردم از بین خواهد رفت؛ ضمن آن که با مختل شدن تولید در اقتصاد، بروز بیکاری گسترده نیز در اقتصاد به وجود خواهد بود.

* تحلیلگر مسائل کلان اقتصادی

« منبع خبری : دنیای اقتصاد » آخرین ویرایش : ۲۸ فروردین ۱۳۹۶, ۰۸:۴۳


نظر سنجی اقتصاد شرق

اخبار تصویری

پیشخوان خبر

یادداشت ها